bidaigari bloga

Agur Nepal.... Betirarte!!!!

2008-07-18T14:13:00.036+02:00

New Delhi 2008/7/18

Bero da Delhin Uztaila bere bukaerara iristen ari den hontan... Gaur bete beharko lukeen ilargia esistitzen ez diren lainoz gorritua irten da igertzen ez den zeruertzean gora, eta nire harridurarako, dir-dir lotsatiz, baino bai, hor diren izarren bila doa... Kalean, jendeak ez du irrifarrez apaintzen bere aurpegia, ez da alaitasunik beraien ibilian, ez da barrerik iskinetan... Airetik desagertzen ez den hautsa izerditan itsasten da, giroaren astunak nekatuta sentiarazten du gorputza... Burumakur eta serio noa Delhiko kaleetan barna... Ez dira lau egun besterik pasa hemen nagoenetik, eta Kathmanduk, Nepalek, nire barruan sentiarazten zidan zoriona bilatzen saiatzen naiz nire baitan... Ihes egin beharra dut nire irudimenean... eta irrifarre egiten dut segituan, bai, guzti honen gainetik, bai, oraindik, nire ninietan bait da ortzean gora igotzen diren mendietako izotzen dirdira; Himalayak nigan betirako utzi duen lorratza...

Aupa kuadrilla!!!!
Ikusten dezuen bezela, Delhin igarotzen ari naizen egun hauetan beste nunbaiten egotea nahiko nukeela igertzen zait, ezta??? Ba bai!! Baino bueno, Delhik ekarri du bere alde ona ere bai; lortuko enuenaren beldur haundiarekin egon ondoren....

Nire Txinarako bisatua poltsikuan dut!!! Bihar bertan, martxa egingo dut harantza, bi egun beranduago Iraitzekin elkartzeko!!! Eta bueno, kk guzti honen artean, aurkitu nuen baita bertan gelditu eta lekuaz gozatzeko leku polit bat ere bai... Nire idolo haundienetako baten estatua erraldoia Delhi erdi-erdian... eta bueno, beste pake irlatxo bat ere aurkitu dut hiri hontan, Pahar Ganj eta erdialdeko zarata, soinu eta zikinetik urrun den Majnu ta Keela, milaka tibetar errefuxiatuk bizimodu berri bat hasteko aukeratutako lekua... Monastegi eder bat kale erdi-erdian, kantu budistak airean, errebeindikazio kartelak edonun... hemen gustorago nago bai, lasaiago, eta ez zait horren zaila egiten atzera begiratu eta hortxe, eskinaren bueltan dagoen Nepal eder hortan pasatako azken egunak oroitzea...

Lehenagotik kuttuna banuen, oraindik kuttunago bihurtu zaidan Kathmanduri zapore haundiagoa hartzeko baliatu ditudan egun ugari pasa dira azken aldiz blogean idatzi nuenetik... lagun berriak egiteko, kaleko bizitzaz gozatzeko, inguruan gustoko jende ugari eukita egonean egoteko... Denerako izan da denbora azken egunetan... Baita Himalayari agur esan eta Annapurna inguruetan azkenengo trekkina egiteko ere bai!

Baliente eta aurreko gauean ¨"Reggae Bar" en azken aste hauetan zehar ezagutu nituen lagun kataluniar, euskaldun eta denetariko nahasketa internazionalekin botatako parrandaren ajeak gainean nituela, hartu nuen Pokhara-ra, Annapurna aldera egiteko atean dagoen hirira bidea. Jendeak han monzoia askoz ere gogorragoa zela aurretik mila aldiz esan bazidan ere, badakizue, norberaren gorputzean igerri arte, mina ez da sentitzen... Eta bueno!!! Langtang aldean izan genituen eurijasez kexu banintzen, ahaztu!!! Orain badakit zer den benetako monzoia!!! Pokharako lakuertza askok lasai egoteko leku apropostzat duten arren, nik trekkina egin ahal izateko tramite guztiak eginda, inolako kontzientziako kargarik gabe utzi nuen lekua mendirantz egiteko... Bertara iritsi nintzen arratsaldean lainoen gainetik mendiak agertzen ikusi nituenean, nahiago izan nuen nire Nepalgo nire azkenengo trekkina egiteko mendi haietan barrena egitea, urrutitik beraiei begira gelditzea baino, Kathmandun arrapatu nuen katarro izugarri batek oraindik nire onenean sentiarazten uzten etzidan arren.

Mendiak eraldatua zirudien monzoiaren bete-betetasun haren erdian, eta uda garaiak hemen dakarren epela eta euriaren indarraren artean, ia 4000 metrora iritsita ere, belar luzez inguratutako zelaietan eta baso izugarrien artean ibili nintzen uneoro Annapurnako kanpo basera iritsi artean... Annapurnako ingurunea Nepalen urtean bisitari gehien jasotzen dituen lurraldea da, Khumbu-Everestekoa baino gehiago... eta badaude zenbait arrazoi hortarako... Annapurna mendien xarma, bere inguruan diren 7000 metrotik gorako hainbat tontorrena gehituz gero, nahiko da mendizale ugari erakartzeko, eta hori gutxi ez balitz, mendi guzti hauek beraien ipar eta hegoaren artean osatzen duten harresi natural eta klimatologikoak paisaia aniztasun izugarri bat sortzen dute... Monzoiak hegoa gogor astintzen duen bitartean, Thorung La-ko lepotik iparrera Tibetar etniek beraien sorlekuaren antzekotasunagatik beraien bizilekutzat hartutako bailara lehorrez osatua dago...

Gurung etnia da inguru hauetan nagusi, eta bidean erakargarriegiak ez diren herrixkak atzean hutzi ondoren, nire ibiliko lehenengo egunean aurkitu nuen bat bereziki ederra dena, Ghandruk. Everesteko trekkineko bukaeran ezagututako Arungo bailararen antza haundia zuten paisaietan barrena bailara gora ta bailara behera ibili ondoren, hantxe aurkitu nuen, malkar piko baten amaieran dagoen zelai batetan kokatua, arrizko etxe txiki eta txukunez eraikitako herrixka... Busti- busti eginda iritsi nintzen bertara, eta nire gusto-gustoko lodgerik aurkituko enuela zirudienean, herrixkako azken etxeen artean aurkitu nuen Sherpa Lodgea, bi pixuko etxe luxe pottokoa... bertako terrazan exerita eman nituen ordu bat baino gehiago, bailara

orlegien malkarretan kateaturik ziruditen lainoei, hortxe atzean ziren Machapuchare eta Annapurna haundiak bistatik aldentzen zuten haiei begira...

Bistan mendi haundirik ezean, giro epel eta humelak, arroz terrazetan barrena ibiltzeak eta jendearen aurpegikerak gehiago oroitarazten zuten lurralde subtropikala eta ez goi mendia, eta nohizean behin bernetan gora nire odolaren bila somatzen nituen izainekin borroka konstantea izan zen... Bidean lagun egin nituen andre gurung batzuek oparitutako gatz poltsatxoa sarri erabili behar izan nuen, nahiz eta kabroi haiek batzuetan konturatu gabe sorpresaren bat emateko sekulako abilezia erakutsi zidaten... Bota barruan aurkitu nuen bat, galtzerdiaren gainetik ozka egin eta oinean merienda egiten!! Bufalo ugari topatu nituen bidean, eta egia esan izainei alde egiteko erremedio ederra ezagutzen dutela konturatu nintzen, baina nahikoa nuen nik buruan behera erortzen zitzaidan ur guzti harekin, lokatzezko bainuak hartzen ibili beharra gabe...

Ghandruketik martxan jarri eta Annapurnako Kanpo Basera bidea hartu beharra nuen goizean, berriz, ia hankaz gora bota ninduen paisaiak eman zidan baina egunona... Machapuchare, arrainaren buztana aurrez aurre, bidean aurrera egiteko arrazoi berriak ematen...

Animoak berrituta eta ederki gosalduta irten nintzen bada, Ghandruk-etik, goiz hartako ikusmirak biziberrituta eta tripa bapo beteta, Machapuchare azpiko kanpalekurantz... azkar nindoan bidean aurrera, gorputza azken ilabeteetako ibilian zaildua eta gogoz, baina monzoiaren krudela ni baino lehenago ibili zen nire lolekura heltzen... Eguerdirako jadanik mela-mela eginda nengoen, eta dhal-bat azkar bat bazkaldu eta nire helburua gorputza zein animoak hoztu aurretik iristea baldin bazen ere, laino artean, hoztuta eta pott eginda iritsi nintzen Machapuchare base camp-era... Aurrera jarraitzeko indarrik eta inguruan beste etxerik ikusi ez eta, aurkitu nuen lehenengo lodge-an gelditu nintzen... Etxe txukuna berau, alde batean sukaldea, jangela eta jebeen bizilekua zuen etxola eta bospasei logelaz osatuta beste bat aldean zuena... Sukaldeko zein bizilekuko ateak itxita aurkitu arren, gelak irekita zeuden, eta jabeak inguruan behar zutenaren konklusiora iritsi nintzen... Jangelako lehioetako batean zintzilik, ikurriña bat ikusterakoan ere pazientzia euki eta bertan geratzeko tentazioa berritu zidan... Gela batean sartu, erropa bustiak erantzi eta lehorrak jantzi nituen bada, sukaldeko epela eta otordua emango zidan gurung jatorraren zain... baino inor etzen azaldu, txistuka eta ohiuka aritu nintzen arren. Motxila barruan gordeta nituen barrita pare bat eta kakahuete trixte batzuk janda sartu beharra izan nuen ba zakuan, hotza gainetik kendu ezinda... Txapazko teilatuan kolpeka erortzen ziren euri tantak bakarrik izan nituen lagun gau hartan...

Goizean ere inor etzen azaldu inguruan, mendi izugarriak besterik ez, berriro ere goizeko lainoei gailenduta... Machapucharek, nire lolekuaren parez pare egonda, itzalean eta hotz mantentzen zuen oraindik aurreko egunean euripean egindako bidea, eta zerbait beroa hartzearen beharrak azkar jaikiarazi ninduen, bidean gora gertu behar zuen Annapurnako kanpo baserantz... Altuerak eta tripa hutsak eraginda, mantxo egin nuen bertara bidea... bostehun metro eskas egin eta Machapuchare-ko kanpaleku nagusia aurkituta! Enuen inor galdezka eta ia lo non egin nuen jakin nahian itaunka hasterik, beraz ondoko bidezidor bat hartuta egin nuen gorantz... Luze oroitzen dut orain bertara iritsi arteko oinezko ordu t'erdia... Ahul eta goseak igertzen nuen nire burua, baina txundituta egin nuen ibilia era berean, ia 4000 metrotan egonda, ordurarte Himalayak erakutsi ez zidan aurpegi baten dirdirapean... loreak edonun, eguzkiaren brintzek piztutako ehunka tximeleta koloretsu... eta azkenean, Annapurna Base Camp!! Eguraldia baina, berriz ere makurtzen hasia, inguruaren ikusmira laino artean gorde zidan egun osoan zehar... laino artean izan nuen soilik Annapurna haundiaren, izugarriaren zantzua antzemateko aukera. Emergentziazko erropa garbiketa bat eginaz, te beroak hartuaz, eta inguruan bueltaxka bat emanaz pasa nituen hango orduak... Eta bueltaxka emanaz nenbilela, lodgearen atzeko gaina pasa ta... Sorpresa!!!!
Kathmandutik irten nintzen egunean irakurri nuen egunkari batean, bai, hiru mendizale frantziar erreskatatzera joandako helikoptero batek izandako istripu bati buruzko zerbait, baina, jode!! Hura bai aterrizatzeko lekua hura! Eta ederra librada hala ere, aparatua erori zen lekutik hamabost bat metrora Annapurnan behera datorren glaziarraren morrenak sortutako arroila izugarrian erortzekotan egon bait ziren!! Katxarroaren jabeak ziren agentziako langileak bertara joanak ziren egun hartan, ur putzua hustu eta helikopteroa bera erreskatatzeko asmoz... earra lana aurretik zeukatena!!

Kanpalekuko egonaldiko orduak nirekin batera lekuko bixitari bakarrak ziren bikote errusiar batekin hizketan partekatu nituen; elkarrekin gozatu genuen gau hartako gau izartua zein goizeko lehen orduko ikusmira... Annapurna gure aurrean ikusgai suertatu zenean, hilabete lehenago bertan heriotza aurkitu zuen Iñaki Otxoa de Olzaren itzala gailendu zen denaren gainetik... korapiloa eztarrian betirako mendiarekin bat eginda geldituko den mendizalearen presentzian... Baina harridurarako, miresmenerako tarte bat ere bai, Alberto eta Jean Cristophe Laffaillek nire aurrean garaiezin zirudien ormatzarrean egindako igoera, eta batez ere jaitsiera oroituta... nire mapan lehendabizi, eta begiak zabal-zabal eginda pareko mendian gero "Roc Noir" delakoa kokatzean, harnasik gabe geratu nintzen... txapela kentzekoa.

Hura izan zen Himalayari eginiko nire agurra... nire bidaiaren helburu nagusi izan ziren mendiak niregandik horren gertu, uki nitzakelaka sentituz pasatako azken orduak... Kathmandura buelta egin, eta Indiara bideratu beharra nituen orain nire pausoak, agur egin Nepali, nire malkoak monzoiaren euriarekin nahastuz... Azken momentu haiek, Delhira eraman ninduen hegazkineko lehiotik begiratzean jasotako opariaren irudiarekin batera, betirako gordeko dut nire baitan...

Agur, Nepal... betirarte!!!

Goraintziak Annapurna petik!!

2008-06-11T18:43:00.034+02:00

Hamar egun Tamang lurraldean

Normalean ez da ideia ona izaten monzoi garaian Nepalgo mendietan ibiltzen saiatzea... Euria zaparrada izugarrietan ageri daiteke eguneko edozein unetan, eta paisaia edertzen duten tontorren ikusmira lainoen artean gordetzen da ia beti... Hala izan zen baita Langtang ingurura egindako bixitan guri gertatu zitzaiguna... Baina beti bada arrazoiren bat motxila bizkar gainean jarri eta bidean jartzeko... Bederatzi urteren ondoren, Karma, bere bizileku diren inguruetatik irtenda Kathmandu arteko bidean lehendabizi eta Khumbura eginiko bidaiean gero, gidari izan genuen lagunarekin bueltan elkartzeko nahia bata, eta ozta-ozta ezagutu genituen Syabru, bere herritxoaren inguruak, euripean bazen ere, gertuagotik ezagutzeko gogoa bestea... Horrela jarri ginen nire laguna Rafael eta biok Langtangera bidean... eta hau da aurkitu genuena...

Syabru Haundia, Thoolu Syabru, denbora pasa izan ez balitz bezala, mendiaren erpineko tarte estuan tente, bederatzi urte beranduago... Hau da Karmaren herria.... Bertatik hiru bide ezberdin har daitezke... Langtangeko bailaran gora, izen bereko herrirantz eta

Langtang Himal-eko mendien magalerantz bata, Gosainkundako laku sakratuetako bidean aurrera eta Laurebina La ko gaina pasatuz Kathmanduraino bigarrena, eta turismora begira ireki berri den Tamangen lurraldeetan zehar ibiliz hirugarren bat...

Elkartzearen hurrengo egun biak Syabrun pasa genituen lasai, Karmaren etxean ostatu hartuta, inguruetan buelta lasai batzuk emanaz... Argazki hau Langtangeko bailaran gora egin asmoz irten ginen goizean atera genuen... Agur esatean lepoan behera khatak jarri zizkigutenean, pufaaaa... emozion emozion....

Aurreko gauean, Karma, Rafael, Sonam Karmaren koinatua eta laurok tertulian ari ginen bitartean, Karmaren ama lurrean eseri, eta artilea hartuta, aria egiten hasi zen... tontua letxe geratu nintzen berari begira, lanean ari zen bitartean...

Bidean aurera egiten hasita, bailararen behekeldera eta Nepalen aurkitu dugun basorik izugarrienean barrena ibiltzen hasi aurretik, landare mota guztiak aurkitu litezke bidean... Erretzeko erabil daitekeen landare mota hau barne...

Kyanjing Gompa, Langtangeko goi bailararen goienean, Langtang Himal mendien pean... Aurreko egunean lainopean iritsi ginen, eta lainopean egin genuen bueltako bidea... Goizaldea, baino, une motx batez bazen ere, garbia irten zen... Gure lodgea koketadatxo bat zen, herrixka artifizialetik aparte, Monastegi benetan zahar baten ondoan, mendietara begira den bailararen erdi-erdian...
Lainoak denaren jabe egin aurretik, tontorrak azkenengo burrukan... Bi hauek ia dagoeneko estalita zen Langtang Lirungeko tontorretik jaiotzen den erpinean gora egiten duten tontorrak dira...

Bidean gora bertatik pasatean, izugarri ederra iruditu zitzaigun txoko hau, "Riverside Lodge", berau zeharkatzeko bi egunez ibili beharra den baso ederraren erdi-erdian, errekari pegatuta, kriston pakelekua...

Eta goizaldean bista eder hau oparitu ziguna!! Basoko zuhaitzen artean, Langtang Lirung, ezkerraldean... Bere eskumara, goiko argazkiko bi tontorrak, eta Langtang II eskubian...

Hurrengo egunean bailaraz aldatu genuen, Langtangekoa utzi eta Rasuwara, Tibeteko mugara dijoana hartzeko... Hantxe sartu ginen benetako Tamang lurraldean... eta hauxe da aurkitu genuena....

Mendi magalen erpinetan gora, harri ilunez eraikitako etxe txikiz betetako herrixkak, beraien aurrekaldean egurrezko taila ederrekin... Gazte zein nagusi, beraien erropa tradizionalak jantzita dabiltzan jatorri tibetarreko herritar atseginak, kanpotarrarentzat zein herkidearentzat irrifarrea beti prest... Nire Nepaleko ibili guztian aurkitu ditudan herrixa eta jenderik ederrenak.

Thumaneko Gompa (Monastegi)-ko zaintzailea belaunaldi berriko beste bi herritarrekin... Modeloak bezela jartzen ziren argazkietarako, baina gero bertan izango ez bagina bezala jarraitzen zuten berera...
Ostaturik ez dago herrixka hauetan, eta egonaldia bertakoen etxetan egiten da, beraiek jaten duten bera janez, lujorik batere gabe, baina inporta ahal du ba, holako etxe baten barrura sartzeko aukera eukita?? Etxeko jauna eta bere alaba argazkian...

Etxekoandrea eta biok... kriston graziosua izan zen argazki hau bera ateratzea... Rafaeli ni neu bakarrik (printzipioz) irtetzeko intentzioarekin etxeko behekaldera jeitsi ta argazki bat botatzeko eskatu nion... Neskaren kuriosidadeak bastante hobetu zuen koadroa, ez?

Beste andre hau, permisua eskatuta bi argazki ateratzeko posatu zuen niretzat... Gero, bera berera, ni nengoenik inporta ere egin gabe... beste berrogeitamar bota nizkion gutxienez...

Thumaneko bidean aurrera, Tatopaniko ur termaletan bainotxua... ura ordeituta zegoen burdinaren gorriz, baina hala ere, earra bainua hi!!

Azkenengo gaua lotan ein genuen herrixkak ere, bazuen bere xarma... Eta bertako andretxoek, ni te kuento... Fijatu belarritakoetan...

Garia jasotzeko garaia goiko bailaratan...

Hamar egunen ondoren, azkenean iritsi zen alde egiteko momentua... Syabruk lainoen artean egin zigun agur... hurrengorarte!!

Eta Kathmandura bueltatzeko, hamar orduko paliza!!! Bidea txarra da benetan, baina merezi du... Hala pentsatzen nuen joandakoan... eta bueltakoan, zer esanik ez!!!
Eta holaxe daude Gariren botak, asko igertzen ez den arren, bi hilabetez Nepalen barna ibili ondoren... Tuckland batzuk, ez balira, seguraski aguantatu ere ez!!! (Aupa Iban, goraintziak Nepaldik!!)

Bi hilabete ta erdi Nepalen.... (part 1)

2008-06-11T18:27:00.053+02:00

Aupa Bidaiblogzaliok!!!

Aspaldiko!!!

Azkenean hemen Kathmandun bila ta bila ibili ondoren, badirudi azkenean nire blog honetan lanean jarraitzeko leku egokia aurkitu dudala!! Egia esan behin baino gehiagotan egon naiz nire Nepalgo ibilien berri emanaz zerbait idatzi eta argazkirik sartu gabe aurrera egiteko tentazioarekin, baina azken bi hilabete ta erdi hauek eman dutena gehiago izan da aurkakoa egin eta idatzi baino gehiago argazki pila bat sartu eta beraiekin batera zuei muxu potolo-potolo bat bidaltzekoa...

Hona hemen ba, denbora guzti honek eman dutenaren brintzatxo bat.... Nik gozatu dudanaren zati txiki-txikitxo bat behintzat iristen bazaizue, kontentu geratuko naiz..

Aste Santutako (horren urruti geratu diren Aste Santutako) oporrak Iraitzekin Indian pasa ondoren, Nepalera bidea hasi nuen, Dharamsalan, Dalai Lama eta herri tibetarraren herbesteko lekuan egonaldi motx bat egin eta gero... Nepalgo Urte Berriko ospakizunak bete-betean ziren orduan, eta Bakhtapurren, newari etniaren hiriburuan nepaldar (ero hauen) tradizioei buruzko erakustaldi bat jaso ondoren, mendira bidea hartu nuen azkenik, autobusez Jirira, Khumbuko bailararantz dijoan ibilbidea hasteko... Han hasi zen nire ia berrogei eguneko ibilia Solu, Khumbu eta Aruneko bailaretan zehar...

Lehenengo egunetik lagunak egiten hasi nintzen... Jiri eta Shivalaya herrixka bitartean dagoen gainean behera nindoala, kuadrila hau ezagutu nuen!! Bhandarrera zihoazten bost anai arreba hauek, nire loleku berera, Jirin erosketak egin eta gero... polita izan zen bidea beraiekin egitea... Beraien bidea jarraituz, zubi bat zeharkatu aurretik, errekako izpirituengandik babesteko, zubi hasieran ira ostoak jarri behar direla ikasi nuen, eta xenda ondoan harri pila bat ikusiz gero, gainean beste bat jarri behar dela ere bai, leku hori sakratua delako...

Sinetsgaitza dirudien arren, argazkikoa izan da Nepalen egin dudan ibili guztietan benetan gozatu ahal izan dugun arrats eder bakarra... Ilargi betea zen gau hartan eta aurreko bi egunetan eduki genuen eguraldi gardena ilargi aldaketarekin guztiz narrastu zen... Eskerrak goizaldetan egunsenti eder asko izan ditugula horren ordez...

Orain bederatzi urte ez bezela, ibiliaren lehenengo egunetik, mendi elurtuen ikuskizunaz gozatzeko parada ugari izan ditugu... Eta mendiek nahikoa eskaintzen ez bazuten, loratan ziren redodendro basoak zeharkatzea bakarrik, a ze gozadea...

Nepalgo jendearen kuriositatea izugarria da gurekiko, mendi aldeko herrixketan bereziki... eta zer esan umeetaz!! Liburu bat eskutan ikusi orduko, hor datoz denak kurioseatzera... Argazkian, Nepalgo geografiari buruzko klase motx bat, bazkaria noiz prest egongo zain...

Trekkineko hirugarren egunean, Setetik irten eta Lamjurako pasura bidean, Mike txekiarra, Lindy bikotekide hegoafrikarra eta Rafael poloniarra ezagutu nituen, eta geroztik ez ginen banandu, bueltan Kathmandura iritsi arte... 38 eguneko ibilia egin genuen elkarrekin...

Lamjurako gainean (3500m) behera, Soluko bailaran dagoen basorik birjinena dago, ehunka urte dituzten zuhaitz erraldoiekin... zoritxarrez, irla eder baten itxura hartzen ari da herrixkek beraien haunditzean basoari egiten ari dioten kaltearen eraginez... Hala ere, baso honek hilezkorra dirudi, majikoa, eguzkiaren errainuek zuhaitzen artean igaro nahian sortzen dituen argi eta itzalen jokoan...

Nepalen trekkin egitea, berez mendetan zehar bertako jendeak herriz-herri beraien beharrerako dituzten bideak erabiliz ibiltzea da... Jiritik irtenda, Namche Bazaar da denon helburu, mendizale...

...zein porteatzaileena... Beraien karga astunak bizkarrean hartuta, bidean pasatzen dute egun osoa porteatzaileek, eta gaua ere beti bide ertzean... Argazkian, porteatzaile gazte talde bat gosaria prestatzen, bidean aurrera ekin aurretik.

Bederatzi eguneko ibiliaren ondoren, azkenean iritsi gera mendizale guztien Mecara... Namche Bazaarren (ez dakit merezitako, baino bai gustora hartutako) deskantsu egun pare baten ondoren, iritsi da bide berriak ezagutzeko ordua... Gokyora goaz, Cho Oyuren magalera, Nguzumpako glaziar erraldoiaren erreinura... Namchetik gorako bidea Thamserku eta Kangtegaren itzalean hasi arren, lehenengo maldak igo orduko,askoren ametsak egi bihurtzen diren lekura iritsi gera, orduko, mendi haundiei, haundienei, gure lehenengo bistadizoa eman diegun lekura... Laino artean, eta Nhuptsek erdi estalita, Everest, Chomologma ageri da, denaren gainetik... Eskumara, berriz, Ama Dablam... Khumbuko goi aranetan pasatako egun guztietan, amatxoren aurpegi hau ikusteko parada bakarra hauxe, sinisteko zaila dirudien arren...

Namchetik gora pasatako lehenengo gaua herrixka hontan egin genuen, Phortsen... Everesteko Kanpo Basera zein Gokyora dijoazten bidetatik aparte egonik, benetan sherpen izaera zernolakoa den ikusi ahal izan genuen bertan; irekia, alaia eta eskuzabala... Ikusmirari buruz, no comment...Thamserku eta Kangtega dira atzeko mendiak...

Himalayetan zehar aurkitu litekeen animalirik berexienetako batek hemen du bere habitata, Namchetik gora glaziareek dena izotzez bete artean dauden basoetan, besteak beste... "Musk deer" deitzen diote ingelesez...Fijatu ala zarete orein klase honen aho aldean?? Kuriosua benetan...

Hiru egun ibili ta gero, Gokyoko lakuen ertzera iritsi ginen... "Lakeside Lodge"an hartu genuen ostatu, musutruk lolekua, otorduak ordaindu ezkero, noski... Gauetan tenperaturak beherantzgo bidea hasten zuenean, logelan hobeto sartu ere ez egitea... baina goiza iristean, en fin... gure logelako lehiotik genuen bixta duzue hauxe...
Gokyon bost egun pasa genituen, inguru izugarri hark egunpasa egiteko eskeintzen dituen aukerak aprobetxatuz... Egun baten Cho Oyu azpitik gertu den bostgarren lakuraino bueltatxoa, beste baten Namchera bidea egiteko har daitekeen Batura La ko gainera, egunsenti ahaztezin bat Gokyo Ri-n, Cho Oyuko magaleraino hurbiltzeko saiakera frustratu pare bat... Eta ostatura bueltan, gutun pila idazteko tartea berogailuaren bueltan, hotza aguantatzeko gai izanez gero 5000 metrotan izarrek eskaintzen duten espektakulua zeruertzean...

Eguzkiaren lehenengo argi izpiak Cho Oyuren tontorra gorritzen, Gokyo Ri (5400m) ko gainetik egunsentia ikustera igo ginen goizaldean... gogorra izan zen igoera, izugarrizko hotzarekin, goizaldeko 3terdiretan mendian gora habiatuta... argazki hau goizeko 5ak aldean atera nuen...

Baina espektakuluak merezi izan zuen duda gabe... eguzkia inguruko tontor guztiak gorrituz Everesteko bizkarrean gora nola igotzen zen ikusteagatik bakarrik, urrunean, lainoen artean zen Makalu ere gertuagotuz bezela... hitzik ez dago momentua deskribitzeko...

Gokyo hutzi eta bidean aurrera egiteko unea iritsi zenean ere, bazirudien mendiek beren azkenengo oparia eskaini nahi izan zigutela... Aurreko eguneko elurteak dena txuritu zuen inguruan, eta lakuak ispilua ematen zuen, Gokyoko etxetxoak eta batez ere, Cho Oyu ederra oraindik ederragotuz... Yakak geure inguruan elurra karraskatuz bazkatzen hasi zirenean, ia irrela zirudien kuadroak...

Cho La gaina... Gokyo edertzen zuen elurrak infernu ttiki bat bilakatu zuen Khumbuko bailarara zeharkatzeko bidea... Haizea eta hotza, izotza ikustezin bideko harrien gainean... Arriskurik bat ere ez, baina benetan gozatu ez dudan ibilaldi bakarra izan zen egun hartakoa.

Baina hala ere bazuen bere zentzua bide hura egiteak... Cho La zeharkatuta, Chomologmaren oinetan hasten den Khumbuko glaziarrera habiatu ginen... Gokyon paisaiaren haunditasuna bazen ikusmira edertzen zuena, Khumbun mendien gertutasunak begirada bakoitzean ahoza

balik gelditzeko arrazoiak ematen ditu uneoro... Gure loleku izan zen Lobuchetik gora irtenda, mendi izugarrien artean sartuta egiten da gorako bidea... Trekkero guztien helburura, Kala Pattarrera iritsi arte... Kala Pattar, Chomologmaren parez-pare eta ederrean ere pareko den mendiaren erpin baten amaieran dagoen tontortxo bat da, 5700 metro inguruan... Miradore ezinhobea parean dituen erraldoientzat...

Oraingoan eguzkia izan zen bidean gora harrapatu gintuena...

Eta argazki hau gehienok ezagutzen duzuela uste dut... Chomologma bere edertasun guztiarekin beste tontor guztiei gailenduz, Lhotse Nhuptseren erpin izugarri eta konkistatu gabearen atzetik azaltzen... eta euskaldunak erreibindikatzen... Beste banderola bat falta zitzaidan hemen... Ino Udaletxera!!!!

Eta zirkoa ber-bertan montatuta edukita, nola ez joan ba espektakuluaz gozatzera??? Everesteko Oinarrizko Kanpamenduko zirkoa, inoiz baino zirkoago, aurten... Berrogeitamar espedizio inguru ziren izotzaren erdian

akanpatuta, denak tripak jaten, txinatarrek (hoiek bai montatu zutela zirkoa hoiek) beraien antorxa tontorretik noiz pasako zain... Bertan aurkitu genituen Juanra Madariaga eta Jordy Estanyol bilbotarrak (militar espainolez osatutako espedizio bat ere bai, baino hori beste istoria bat da) eta kriston farrak bota genituen beraiekin eta beraien kide kataluniar eta andaluziarrekin bizitzen ari ziren egoeraren kontura... beti bezala, mendizaleak beraien itzalari ere barre egiteko gai...

Berandutzen hasia zen Juanra eta Jordyri agur esan eta kanpobasea atzean utziaz Mike eta Lindyk goizean egindako bidea jarraituz, Rafael eta biok Khumbuko glaziarrean behera hasi ginenean, eta bai berandutu ere! Gauez iritsi bait ginen Pherichera, gure loleku izango zenera... Hala ere ez genuen batere prixarik izan, glaziarra erreka bihurtzen den toki hontan, arratsaldeak eskaini zigun espektakuluak gozatzeko... Eta ederki egin genuen gainera, hurrengo goizean lainoak egin bait ziren bailararen jabe, momentu hartan horren eder azaldu zitzaigun Ama Dablam (ezkerraldean, lainoekin burrukan) eta beste mendi guztiak gure bistatik desagertaraziz...

Eta ibilaldiaren etapa berri bat hasi genuen gero, Khumbutik alde egiteko jendearen gehiengoak erabiltzen duen Luklako aireportua alde batera hutzita, gainez-gain, pikanaka-pixkanaka, Makaluko izotzetan jaiotzen den Arun ibairantz hurbilduaz... Inguru askoz ere "birjinagoa" hauxe, Khumbuko bailarak urte osoan zehar jasotzen dituen mendizale andanarekin alderatuta, oso gutxi baitira hona hurbiltzen direnak... Sherpen bizileku diren mendi goien inguruetatik, bailaretan behera rai-en lurraldetara iritsi ginen, bidean baso izugarriak lehendabizi, eta landatutako terrazetan ibiliaz gero...

Bidean geldialditxoa, Sherpa etxe hontan bazkari pasadatxoa egiteko... Une hontatik aurrera, gure eguneroko menua guztiz aldatu zen... agur momoak, pasta, gosal orduko mueslia... Dal bhata (arroza barazkiekin eta lenteja zopa) eta chapatiak bihurtu ziren gure eguneroko jana...

Najing Dingma-ra iristean, kapritxotxo batzuk ere hartu genituen arren!! Iraitzek Indiara ekarritako txorixuen pakete bat oraindik banuen gordeta nire motxilako txokotxo batean eta txapati pare batekin lagunduta, a ze manjarra!!!

Eta postrerako basa-marrubiak!!! Azukrearekin nahastu ta zanpa-zanpa eginda, eder askoa zegoen txapatiekin jateko!!!

Aruneko bailarara eta rai lurraldera hurbiltzen gindoazen eran berez aberatsa eta konplexua den Nepalgo panorama erlijiosoak duen beste aurpegi bat ikusi genuen, natureren indarrak eta izpirituak gurtzen dituzten animistena... Askotan hinduista, budista zein animista arteko muga ezartzea zaila egin zitzaigun, bailara hauetan kredo denak nahasten baitira inolako konplexurik gabe... Maiatzeko ilargi betea jai garrantzitsua da jende honentzat, eta egun hauetan bailaretan gora eta behera, danbor soinuz lagunduta, txamanek etxez-etxeko bidea egiten dute, jende, animali eta soroetan beren bedeinkapenak banatuz... Behin baino gehiagotan egin genuen topo beraiekin egun hauetan zehar. Eta baita izainekin ere!!! Monzoi garaia gainean genuen eran, beraiekin ere argi ibili behar!! Bideko deskantsutxo batean enuen arreta gahiegi jarri nun eseri nintzen, eta ttaka!! Izein bat potolo-potolo egin zen nire odolarekin... Ez da arriskutsua, ezta mingarria ere, baino nazka pixkat ematen du, bai...

Eta bai, bazirudien monzoiak gutxien behar genuenean harrapatuko

gintuela... Aruneko bailaran sartu aurreko azkenengo gaina,

Salpa La, lainoz estalitako bidean hasi genuen, baso ikusgarri eta ederren artean...

Eta zopa-zopa eginda bukatu... 3500 metro inguruan ginen berriro ere, eta
orain arte euriak traba haundirik egin etzuen arren, guztiz hoztuta

eta mela-mela eginda iritsi ginen gainera... Oraindik erropei ezin izan diet guztiz kendu su hontara arrimatuta egin genuen denporan itsatsi zitzaien ke usaia...

Bailaran behera egiten hasita, Nepalgo hegoaldeko zonalde subtropikalerantz hurbiltzen hasi ginen... Basoak desagertzen joan ziren, banbu kainaberei eta artasoro eta arroz zelaiei txanda emateko... Benetan bitxia izan zen Aruneko bailarara jeitsiera... Salpa Lan laino hotzek eta euriak bidea narrastu baziguten, hor argazkian ikusten diren lainoen artean sartzea, eltze batean sartzea bezela izan zen... ordutik aurrera, hezetasuna eta beroa izan genuen lagun uneoro...

Kanpo laguntzaz eraikitako zubiak ez dira Nepal guztira iritsi, ez... Hauxe alanbrez elkarri lotutako banbu kainaberez egina zegoen... Eta gehiegi mugitzen zen gainera, azpiko errekak zuen indarra kontuta eukita, batez ere... Hala ere, top model, ein? Irrifarra prest ergazkirako...

Saluwa Besi, Arun ibaiaren ertzean, arroz zelaiez inguratuta... gure azkenengo geldialdia Tumlingatarrera heldu aurretik... 50 xentimo ordaindu genituen bertako "lodge" bakarrean... balkoian lo egiteagatik!! Beroagatik izango ez balitz, leku ederra benetan... Askotan gogorragoa egin zitzaidan hezetasun eta bero hartan zelaiean ibiltzea, 5000 metrotan eta dozena bat gradu zero azpitik eukita baino...
Eta Tumlingaterrera iritsita, areoplanua hartu, eta buelta zarataz, kotxez, kez, jendez lepo dagoen "zibilizaziora"... Hegazkinera sartu ta... en primera fila hi!! Mike eta biok pilotuaren kokotera pegatuta egin genuen bidai guztia... aireratzea eta lurrartzea, gomendatzeko moduko esperientzia izan ziren...

Nepal bizitzen ari den momentu istorikoaren seinale, nepaldarrak beren lehenengo Errepublika eguna ospatzen ari ziren Kathmandura iritsi ginenean... Maoistek manifestazio jendetsu, koloretsu eta biziz bete zituzten kaleak... Kathmandu Garako portadan azaldu zen hurrengo egunean...

Eta tira!! Ez gera hipokritak izango!! Zarata, kutsadura eta jende andanaren "zibilizazioak" baditu bere alde onak ere bai... Rokanrola, garagardoa, Interneta... eta "Snowman Bakery" ko bizkotxoak!!! Hirira bueltako lehenengo egunetan, egunero egin genuen bixitaren bat bertara... Argazkian, "banana & chocolate cake"... Tumatxa hi!!

Eta agurrerako ordua iritsi zen azkenean!!! "Dream Team"-a desegiteko zelebrazioan atera genuen argazki hau... Rafaelen ondoan eserita, David eta Pasang, bere gida sherpa... Gokyora bidean egin genuen lehenengo aldiz topo Davidekin, eta bide bera egiten ari ginenez, azkenean denok batera ibiliz bukatu genuen... Kuriosoa, Davidek hiru egun ibili eta laugarrenean deskantsua egiteko ohitura sanoa bait zuen... Eta hala ere, gu baino egun bat lehenago iritsi zen Kathmandura!! Erbia eta dordokaren ipuina gogorarazten zidan askotan gixontxoak...

Eta hauxe duzue Nepalen pasatako lehenengo hilabete t'erdiaren kronika... Gusteu???

Ba ikusiko duzue hurrengoa!! Tamangen herrialdetan egindako ibilia, Langtangen!! Aurrekoa polita izan bazen...

Bitartean... Besarkada haundi-haundi bat Zeruko Errein... digooo Errepublikatik!!!!

India topaleku

2008-06-05T22:20:00.034+02:00

India topaleku.
India topagune.

India jainkoen lurra. Eskaleen lurra. Otoitzen lurra.
India jendetsua. Zaratatsua. Beroa. Bizia. Kolorez betea. Alaia. Gogorra.

Indian barrena errepideak, trenak, hautsa, jendea jendea eta jendea... India zoroa. India pausatua... denbora geratuta dago eta dena zurrunbiloan doa Indian. Hamabost egun gutxi dira sakonera heltzeko. Azala ere ozta ozta... India haundia.
Bi aste eder mundu oso batean barneratzeko, bi aste baino une gehiago eman dituzten bi aste azkar, bi aste bete.

New Delhi, Agra, Jaipur, Varanasi, Khajuraho... India hiruki bitan laburbilduta pasatu dugu eta hau da aztarna utzi diguna.

India Gate, Delhin... Zerua orlegi kolorekoa da Delhin, arratsaldeak goiz hartzen du bere kolorea hemen... beroak itotzen, pilatuta, elkarri harnasa ohosten ibili beharra den lekuan, izugarrizko abenida, koloniarengatik burrukan hil zirenen omenezko monumentuaren bueltan...

Taj Mahal... Maitasuna arrazoitzat hartuta, eta berari eskainitako monumenturik ederrena omen dena...nola hitzak idazten saiatu mutu huzten zaituenari buruz??

Animalia animali bezela bizi den lekuan, gizona ere animalia bezela lan egitera behartua...

Jaipurreko kaleen erdian, jende, soinu, zarata, usainen artean... non dago Iraitz??

Kuriositateari ezin eutsi, eta tenplu bateko atera hurbiltzen hasita, gonbidapena jaso genuen barrura sartzeko... lorez bete gintuzten kantuen artean, kopeta kolore laranjaz pintatu... Esperientzi polita izan zen duda gabe, Holy deitzen dioten ospakizunaren berora arrimatuta, jaiaren zaporea ere antzeman ahak izana...

Holy jaiaren bezperan, Elefanteen ohorezko eguna Jaipurren... elefanterik xumeena ere kolorez betetzen dute egun hontan India osoan... eta bada hortan egunetako lana hartzen duenik ere, txapelketan irabazle suertatzearen bila...

Varanasi, Benares Zaharra, mitoa eta errealitatearen artean dantzan, betierekotasuna ukituz egunero, Ganges ibaiaren, Gangaren laztan sakratuen uretik edaten... Errekatik dator eguneroko bedeinkapena, bere ertzean erretzen

dituzte zirenak, bizitza eta heriotza nahasten diren hirian... Askok miresmenez deskribatu diguten hiritik ihes egin genuen guk... bihotzak, gorputzak, izanak gehiegi astinduta akaso ordurako, Varanasin lurrikara sentitu genuen oinen pean...

Kajuraho, azkenengo geltoki agurraren aurretik... Bizitzaren aspektu orori eraikitako tenpluak eremuak betetzen... Famatuenak sexuari eskeinita diren arren, bizitzako plazer bakoitzak du bere harrizko erreplika hemen... dantzak, janak, edanak, irrifartsu eta zorionean azaltzen diren Jainkoak... guduak, garaipenak, garaitutakoen heriotzak... Bizitzaren eta heriotzaren usain, kolore, forma bakitzari otoitz bat eskaintzen dion lurraldea,

India...

Indian agur, laister arte.

Orain Nepal tokatzen da. Eta Euskal Herria.

O, Buenos Aires queridooo...

2008-04-02T16:18:00.003+02:00

Aupa gaztiak!!!
Zer moduz zabitze??
Danok (edo gehixenok) dakitzuen bezela Kathmandun nau, ia Solu Khumbu Everesterantz irtetzeko asmotan, dana prest!! Idazten doten hurrengo blogeko orrialdia ia "kontemporaneua" izengo da, ia ez dot gehixau ia bi hilabete lehenau pasautakuari buruz idatziko... Hurrengo orrialdia ia Namche Bazaarretik idatzikot, Himalayako bihotz bihotzetik, eta urrinddik bada be, Ama, Ama Dablam, Chomolugma errege dan bailarako mendi zaindarixa topauta eukikot Namche gaineko miradorietatik.
Halatabe, gauzak ganoraz itteko, lehelengo nire Hegoamerikako azken hamabost egunei buruz idatziko dotzuet, ia kontinente hortako bazterretan pasautako hilabetietan pasautakuak bukatzeko... ARGAZKI BARIK!! Interneta desastre bat da Kathmandun, eta ia hiru aldiz saiatu eta desesperau ostian... errendiru naz!!
Buenos Airesen pasatako egunek oroitzapen gazi-gozoa dakarte nigana...

Indiarantz etorri ahal izateko bisatua lortzeko tramiteak luze jo zuten enbajadan, eta era berean Zelanda Berrian hasieran planteatuta nituen egunak luzatu nahian hegazkin konpainiekin egin beharreko tramiteek ia erotzerarte ibili arazi ninduten hirian bueltaka, hona eta hara telefonoz deika eta inoiz iritsi etziren aldaketa konfirmatuko zidaten mezuak itxoiten egotea suposatu zuten... Panorama guzti horren erdian, Patagoniara egin nahi nuen bixita guztiz deskartatuta gelditu zen...

Horrela bada, hirian pasa beharreko egunak ahalik eta ondoen igarotzeko prest, nire anfitrioia Gabyk ederki bete zuen bere lana, eta elkarrekin hara eta hona egun polittak ere izan zirenak pasa nituen Rio de La Platako hiriburuan.

Egun batean segundako futbol partidu bat ikustera, beste batean Deep Purple kontzertuan, bestean Gabyren etxean afaria, San Telmo hauzoko igandetako feriaz gozatu, paseotxoa La Bocan... denetarako astia izan genuen aste t'erdi hartan... Pena Ferrocarril Oeste eta Tucumanen arteko partidura argazki kamararik ezin zela sartu, bestela, a ze gozadea!! Gaur egun bigarren mailan jokatzen duen arren, "Ferro" primeran egondako talde historiko izandakoa da, eta orain denboraldi batzuk direla beraien estadioan izandako istiluengatik zigortuta, kanpoko ekiporik ezin da sartu "Ferro"ren zelaiean, baina hala ere, a ze anbientazoa! Jarraitzaile sutsuenen artean jarri ginen gradetan, "barra bravan", Gabyren ahizpa eta bere mutilarekin, eta haiek kantuak, haiek saltoak! Egurrezko gradak burrunbaka jartzen ziren kantuak hasi orduko! Total galdu egin zutela, eta partidua negargarria izan zela, baina tira! Ke nos kiten lo bailau! Gabyk sarri esaten zidan bezala, argentinarrek futbolean jartzen duten pasio bera, edo hamarren bat soilik dituzten arazo sozialei konponbidea jartzeko erabiliko balute, a ze nolako reboluzioa!!

Ez dakit reboluzioa, baina zehozerren beharra badu bai, Argentinak, eta Buenos Airesek batez ere... iluntzeko orduak iristean, fardo haundiz kargatuta doazen karrotxoei tiraka, ehunka pertsonaz osatutako armada egiten da kaleen jabe... zabor poltsak ireki eta erreziklagarria den edozerren bila aritzen dira, balio ez diena espaloietara botaz... Kartoneroen inbasioa, gaueroko errutina bilatu da Buenos Aireseko kale dotoreenean ere...

Herri kooperatiben sorkuntzak Buenos Aires haundian ekarri ahal izan duten berrikuntzaren bila Gaby eta biok periferiako hauzo batera eginiko bixitan ere, mixeria eta itxaropen ezaren itzala sumatu nion jende askoren begiradari... Badira idealista eta borrokalariak hala ere, eta batzuk gertutik ezagutzeko aukera izan nuen, beraien eguneroko borrokaren latza ere bai, behartuenei trabak jarri besterik egiten ez duen sistemaren zirrikitu bilatzaileak...

Halako jendearen behar haundia du bai, Argentinak...
Eta hamabost egun haien ondoren....
Bukatu zen...
Konturatu orduko, pasa ziren nire bidai luuuuuuuze hau zenaren lehenengo lau hilabeteak... Eta iritsi zen atapa baten bukaera... Nire aurretiko planei sorpresa asko eta plan aldaketa ugari ekarri zioen etapa baten bukaera... Herri bat baino askoz zabalago den kultura baten funtsa aurkitu nuen tokia, bere mendi eta lautadez, bere jenden izaeraz txundituta hutzi nuena... barruan eramango dudana...

Aio Amerika, Amerika latina, kantak zioen bezela...
Betirarte...

Humahuaca, Pachamamaren deia entzun nuen lekua...

2008-03-31T09:18:00.004+02:00

Leku eta jende bereziak, paisaia eta izaera ezberdin eta anitzak, txoko batean eseri eta eta besterik gabe begira gelditzeko mila aukera eskeini dizkidate Hegoamerikan pasatako lau hilabete hauek... Nik nire buruari, eta bidean bat egindako zenbaitzuk ere egin izan didate galdera: Aukeratzekotan?
Ezagututako lekuetatik soilik bat hautatzea ezinezko egiten zait, toki orok jarri bait dio bere kolorezko pintzelkada ibilbideari... Ezin aukeratu Huayhuash, Huascaran eta Alpamayoren itzalpean pasatako egunak aldera hutzita... Ezin hautatu Cuzco eta Machu Picchu, Titicaca lakua eta Amantani irlatxoa mespretxatuz... Baina egon da leku bat, bereziki leku bat, hautatze hortatik kanpo huztea ezinezko izango nukeena: Argentinako Iparraldean, Jujuyko probintzian, Boliviako mugatik gertu dagoen Humahuacako Quebrada da leku hori.

Nire izeba Dolorex San Patricion hutzita, erronka zirudien aurretik nituen egun "urrietan" Argentinan egin nahi nuen ibilbidea burutzeak... Nire asmoa, lehenik eta behin Saltara iristea zen, Asier eta Ainharak emandako erreferentziari jarraituz bertan Aldo aurkitzeko, Argentinako Iparraldean sortu nahian dabilen proiektuaren berri jakin, berekin egun pare bat pasa eta Boliviarantz egiteko gero, Uyuniko gatz eremuas bixitatyzeko. Handik, hegoalderantzgo bidea egitea zen gero intentzioa, Ushuayan, "en el culo del mundo", argentinarrek deitzen dioten moduan, nire Hegoamerikako egonaldia bukatzeko...
Izan dira, bidean, buruan nuen ibilbide hari etena sortarazi dioten hainbat gorabehera.. Hasteko, Salta etzela Aldo beharra nuen lekua, Humahuaca baizik! Asierrekin trukatutako mezu batzuk jarri ninduten bide onean berriro ere, eta Saltan merezi izan zuen arratsalde lasaia pasa ondoren, hurrengo goizean irten nintzen Boliviarantz igotzen den errepidean gora... Bidean, paisaia eraldatzen joan zen pixkanaka, Saltako bailara orelegi ederrak atzean gelditzen zihoazten eran, jada faltan sentitzen hasia nintzen paisaia ezagunagoak bilakatuz... Haltuerak eta eguzkiak idortutako eremuak, adobez eraikitako etxeak, erreketako uraren bizitza iturrietatik gertu paisaiaren latza berdez margotzen duten baratzak, makalen itzaletan... eta Quebradarantz hurbiltzen gindoazen eran, mendiak zeruan gora, uraren indarrak beraien magaletan zizelkatutako forma harrigarriz apainduak, oriz, gorriz, orlegiz, kolorez atontzen joan ziren nire begien aurrean. Apuen itzalpean bizi direnen lurrean nintzen berriro ere, azal beltzaran eta eguzkiak ximurtutako aurpegien artean, ordurarte zeharka eta hurrunetik somatzea besterik ez, eta era berean nigan ikaragarrizko indarrez erakartzen ninduten kultura bizirik den tokian...
Behin Humahuacan, etxe xume eta adokinezko kaleetan barna habiatu nintzen turismo bulegoa aurkituko omen nuen plazarantz. Ordurarte nire aurretik ziren turistak kopetilun atenditu zituen andrearen aurpegia guztiz aldatu zen Aldo Eugenio Juarezengatik galdetu nionean... eta nire expektatibak ere bai, ordurarte Aldori idatzitako mezuek ez baitzuten erantzunik izan; bainop bai, Aldo herrian zela, eta mezu haiek erantzun ez izatearen arrazoia ere eman zidan irrifarrez... "Es que es Carnaval, y..." A ze poza eman zidana andre hark! Ihauteri Andinoaren brintzatxoren bat bizitzeko aukera bazen oraindik! Non eta Humahuacan!!
Jasotako berri onarekin pozik, nire traste guztiak bizkarrean hartuta, eguzki galgatan ekin nion "Residencia"ra bidea; herritik 20ren bat minutu oinez joanda aurkituko omen nuen lekua... Zubia zeharkatu eta seinaleak jarraituz banindoan bidean aurrera, bikote bat, eskutik helduta, bidean nigana hurbiltzen ikusi nuenean... Urrutitik ezagutu nuen tipo altuaren kamixeta, "Amnistia, Askatasuna" lemekin eta erdian eguzkilore bat, eta txapelaren azpian, krixton euskaldun itxura! "Aupa" esanaz agurtu nituen, baina ez, etziren euskaldunak; hala ere, gizona harritu aurpegiz gelditu zitzaidan begira, bidean aurrera eginaz. Metro gutxitara gelditu ziren baina, andre batekin hizketan gelditzeko. Nik ezin izan nion kuriositateari eutsi, eta traste guztiak bide eskinan hutzita, beraiengana hurbildu nintzen. Berriz agur egin eta...

"Perdona, pero es que me ha llamado la atencion tu camiseta, sois de Euskal Herria?"
Hasieran harritu aurpegiz begiratu ninduten baina...
"No, pero tengo amigos alla" Axa esan zuen momentuan.... tate hau aborigena duk! "Y vos, de donde sos?"
"Yo si, soy vasco..." ixiltasun unetxo bat eta... "Oye, tu no seras Aldo no?"

Horrela ezagutu nituen Aldo eta Caro, bere neskalaguna.
Jaiotzez Buenos Aireskoa, baina bere gaztarorarte Cordoban bizitakoa, hainbat alorretan Argentinako gizarte mugimendutan lanean aritutakoa da Aldo, orain urte batzu dela, Humahuacara iritsi eta kultura Andinoaren berreskuraketa lanean ekintzaile bihurtu zen arte.
Bere azken helburua, Peru, Bolivia zein Argentinako mugez gaindi arituko litzateken Unibertsitate Andinoa sortzean badago ere, horren helburu potoloari adobezko adreiluak eginaz "campusa" eraikitzen hasi zuen orain urte batzuk direla. Hasieran Argentinako gobernuaren aldetiko promesa askorekin, baina azken urteotan guztiz autogestionatutaako proiektua bihurtu da berea... Boliviako egoera politikoaren aldaketek dena pikutara bidaltzen ez badute behintzat, badirudi Evo gobernura iritsi zenetik ere, badirudi bertako erakunde publikoak beste zentru bat martxan jartzeko inplikatzen hasiak direla; zenbait GKEk ere iristarazten diote laguntza txikiren bat...

Horrelako egoera ezegonkorrean aritu izanak proiektuaren birplanteaketa eragin izan dute Aldo eta pixkanaka gehitu zaion lantaldean, eta gaur egun, beraien komunitateetan kultura eta balore andinoen berreskuraketan lidertza eraman dezaketen pertsonak formatzean dute helburua jarrita, beste urte batzuetan talde haundiagotan eta ikasketa formal gisa planteatzearen formula deskartatu ondoren. Era berean, turismora jotzea erabaki dute finantziazio iturri alternatibo gisa.

Turismoa bera ere era guztiz informal batean planteatzen dute "Jatun Wasin", etxe haundian. Harri txuriz markatutako bidean gora, sahats negarti eta makalez inguratutako etxera iritsita, eta Jabi, Aldoren lankide finak lagunduta nire motxila logela komunitarioan hutzi orduko, igerri nion lekuari etzela hura alberge arrunt bat. Sukalde-egongela haundi baten bueltan, elkarbizitzan oinarritzen da bertako bisitarien egonaldia. Lolekuaren prezioa herriko beste edozein hostaletakoa baino askoz merkeagoa izanda, otordu guztiak elkarrekin egiten dira, denon artean egiten dira erosketak, sukaldeko lanak eta garbiketak, eta beti ere eszepzioren bat gerta litekeen arren, oso rollo ona egoten da "Jatun Wasi"n. Ni iritsi nintzen momentuan, Jabiz aparte, argentinarrez osatua zegoen bixitarien gehiengoa: Caro, Aldoren neskalagunaren alaba Eva izan zen niri ongietorria ematen lehenengotakoa, lotsa gutxi eta berriketarako gogoa erakutsiaz beti. Beraiekin batera Gaby zegoen, gerora bere Buenos Aireseko etxean apopilo eukiko ninduen ileori ttikia; Silvia, Buenos Aireskoa bera ere, eta Rio de La Plartako beste hiru neska ere bai; bazen baita Euskal Herriko egoeraz oso enteratuta eta interesatuta zen beste bikote bat, arratsalde hartan soilik gurekin izan zena eta beraien izena gogoratu ere egiten ez dudana, eta bertan lo egin bai, baino bestela beraien bolara ibiltzen ziren hiru andretxo ere, denak argentinarrak. Jende guzti honen artean xomorro arraroa, Eddie frantziarra, ixila eta erreserbatua, baina irrifarrea beti prest.

Asteazkena izanda, baina turismo bulegoko andreak oraindik ihauteritan ginela esan ondoren, jai ttikiren bat edo eta ihauteri beraren bukaera harrapatzea beste esperantzarik enuen artean, eta krixton poza hartu nuen Aldo bueltatzean; arratsaldean "inbitazio" bat genuela, eta ihauteritan zehar egiten diren ekitaldietan arruntena, baina era berean berezienetako batetan parte hartzera gindoazela argitu zidanean...

Humahuacako Ihauteriak zenbait momentu goren dituen arren (Carnavalaren desehorztea eta "senalada", etxeko animaliak markatuz, eta Pachamamari, Amalurrari bere emankortasuna eskertuz egiten den zeremonia batetik; ostiral arratsaldeko deabru konpartsen desfilea bestetik, edo eta Ihauteriaren ehorzketa azken egunean) astebeteko jaiean, etxez etxe gonbidapenak jaso eta emanaz "kuadrillek" egiten duten prozesioa da Ihauteriaren funtsa. Gonbidapena egiten duten etxekoek dozenaka litro edari prestatzen dituzte kuadrila osoarentzat, eta Pachamamari lehenengo brindisa eskaini ondoren, arau bakarra prestatutako edari guztia bukatu arte edo eta jo eta mozkor-mozkor eginda bukatu arte edan eta edan aritzea da. Bitartean, koplari eta danborjoleek zirkulu bat osatzen dute, bata besteari begira, ordu luzetan bertsotan eta kantuan aritzeko. Bapatean, norbait adarra jotzen hasten da, eta ordurarte giroaren jabe izan den koplaren erritmo lasaiaren ordez, eskuak lotutako dantza zoro bat hasten dute guztiek, adarjolea edo eta dantzariak leher eginda bukatu arte. Aldok herrian duen abegi onari eskerrak, "Nueva Cuadrilla de la Banda" ko kide izatera pasa ginen denok, eta ordurarte ez bezela, horrenbeste erakartzen ninduen kultura bati ateak ireki zitzaizkidan.

Eta hori baino askoz gehiago ere bai... Humahuaca artista eta musikari ugariren sorleku eta bizileku da, eta bertan egon nintzen egunetan margolariak, musikari eta kantariak, denetik ezagutu ditut... Lehenengo eguneko gonbidapenaren ondoren, kontzertu batera joan ginen "Ahicito" izeneko taberna batera; "Humahuaca Trio" izeneko boskote(?) gaztea izan zen bertako musikariekin lehenengo kontaktua, eta gero beste hainbat etorri ziren... Ricardo Vilca zenaren omenezkoa, bere musika (soinuz andinoa baino izatez influentzi anitzekoa) joaz hirukote izugarri bat; eta agian ederrenak, Bicho Diaz, gure koadrilako kide eta Humahuacako kultur idazkari denaren eta bere emazte Alerekin izandako kontzertu pribatu amaigabeak...

Dagoeneko konturatua nintzen Humahuacako Ihauteriaz gozatuz bertan egun pare bat baino gehiago pasatzen gelditzeak pena merezi zuela, eta nik egin eta hurrengo egunean iritsitako beste bixitari batek, Renek, Uyuni garai hartan bixitatzeko zaila izango zela ohartarazi zidan...

A ze nolako tipoa Rene!! Suitzarra izatez, baina berak ia erdi colla, erdi hegoamerikarra dela dio... Guztiz maiteminduta dago Boliviaz eta Argentinako Jujuytaz, eta etengabeko joan-etorrian, lurraldea izugarri ongi ezagutzera, eta batez ere lurraren taupada sentitzera iritsi da. Uyuniko gatzagetara sartzea ezinezko izango nuela esan zidan, urez estalita egotean autobusak bertara sartzea atrebitzen ez direlako, ur gaziak beren autobusak hondatukio dituenaren beldur. Kasu egin behar bada... Uyunira ez joateak beste egun batzutako margena ematen zidaten bada, Humahuacan gelditzeko...

Era berean, bazen oraindik beste kuestio bat argitu beharra nuena... Indiara etorri ahal izateko bisatua egiteko ere Buenos Airesera joan beharra nuen derrigor, eta horrek Patagoniara joatearen asmoa beste laupabost egunez moztuko zuen gutxienez...Eta era berean, Humahuacan nintzen egun bakoitzak bertatik alde ez egiteko arrazoi bat ematen zidan... Pixkanaka-pixkanaka, koadrilako jendearekin zein Jatun Wasin ezagututakoekin lotura gero eta sendoagoa bihurtzen zihoan... Ostiralean Thomas alemaniarra iritsi zen erresidentziara, beste tipo izugarri jator bat; kuadrillan berriz Teresa eta Carlitos, taldeko lehendakari eta lider espiritualak ezagutzen eta lagun egiten joan ziren, Bicho Diazek ia "Que pasa, vasco!?" agurtzen ninduen... eta igandean Ihauteriaren ehorzketa eguna zetorren; Aldok inguruetako herrixkak bixitatuz egun pare bateko txangoa egin nahi zuen gurekin; nola alde egin ba handik? Aldok (edozein konbentzitzeko kapaza da kabroia, serio-serio begietara begiratuz hitz eginda) "Que crees que vas ha encontrar en la Patagonia, vasco? La Patagonia es bonita, tiene montanas y glaciares, y todo eso, pero alla los mataron a todos, lo autentico de Sudamerica esta aqui..." esaten zidan...

Caro eta Gaby ANSES, Argentinako zerbitzu sozialen erakundeko langile izanda, Aldoren asmoa beraiek han zeudela inguruetako herrietara hurbildu, eta guztiz desinformatuta eta dagozkien jubilazio laguntzarik jaso gabe bizi diren hainbati beraien egoera aztertuz jaso lezaketen diru laguntzak kudeatzen laguntzea zen. Lan hari ekiteko, hiru eguneko txangoa antolatu zuen Quebradatik gertu dauden herrixketara... Hornaditasera joan ginen lehendabizi talde haundi bat osatuta eta eguna han inguruan pasa ondoren, batzuek Humahuacarantzgo bidea hartu zuten berriz, besteok Santa Anara, mendietan gora eta behera ibiliz sei orduko bidea eginda, belarrez estalitako mendien gerizpean dagoen herrixkara iristeko. Ohianera bidean jeisten diren eta inca garaitik erabiltzen diren rutan egonda, Santa Anako biztanleak betidanik mandazain eta komertziante lanetan aritu izan dira, eta mundutik aparte baleude bezala, hortan diraute oraindik... Alkoholismoak eta endogamiak min haundia egin dute bertan, laguntza berezia beharra duen jendea da Santa Anakoa, baina era berean zaila da beraiengana iristea. Egun t'erdiz banaka-banaka jendearengana hurbilduz etekin motx xamarra atera genion saiakerari gure espektatibekin aldertuta, baina epe luzerako lana zenaren dudarik ez genuen hala ere. Bertan egindako kontaktuek eta denborak ekarriko duen konfidantzak emango dute fruitua...

Bitartean, igandea iritsi zen, eta Ihauteriaren ehorzketa eguna, Carnavalaren unerik gorenetakoa berarekin... Arratsalde osoan zehar egiten den zeremonian, bertakoek Ihauteria ehorzten dute, Pachamamari coca hostoak, artoz eginiko quinua, fruituak, barazkiak, denetik eskeiniaz... zigarroak pizten dira eta lurrean sartu, Pachamamak erre ditzan, eta etengabeko dantza lasaiean, koplarien erritmoa jarraituz eta chicha eta fruitutan egositako ardoa edanaz pasatzen dira orduak... Gaua iristean, Ihauteriko deabruak bidaltzen dira airera, norbere burua astinduz eta ingurukoak alai besarkatu eta astinduz... Bereziki alaia behar du izan momentu horrek, deabruak pozik joan beharra baitute, hurrengo urtera bitartean bertako jendearen desgrazia bilatzen bueltatu ez daitezen. Oso polita da une hori, berezia oso. Baina hala ere, ez pentsa ihauteria hortan bukatzen denik... Galtzear diren Pazkoko koplak kantatuz eta Loreen Ihauteria ospatuz jai giroak ez du etenik!! Hurrengo aste osoan zehar koadrila bakoitzako presidenteek (beti bikote bat dira) egun bat hautatzen dute kide guztiak gonbidatuz eta jailekura iristean loreak oparituz, ihauteri osoan zehar izandako laguntza eta fideltasuna eskertzeko. Otordu oparoa egin eta gero, arratsaldean, por fin, kopla ez den erritmotara egiten da dantza.

Horrela igaro ziren Argentinako Iparraldean pasatako egun haiek... nitaz aparte, nire inguruan izan ziren askoren artean ere marka hutzi dutenak... Caro, Eva, Gaby eta laurok Buenos Airesera alde egin genuen behar izan genuen egunean, malko ugari ixuri ziren, genituen, autobuseko paradan...

Paraguay

2008-03-29T13:11:00.012+01:00

Kostata, baino bai, azkenean, lortu nuen halakoren batean Boliviatik irtetzea, Gabonak ezkeroztik nirekin noiz elkartuko zain zegoen nire izeba Dolorexekin elkartzeko!

Huayna Potosira egindako txangoa bukatuta, herrialdearen hegoaldean dauden Uyuniko gatzagetara egin beharreko bixita aurreragorako utzita, altiplanoari agur esan eta ohianera hurbiltzeko prestaketak egiteari ekin nion, baino bai zera! Menditik bueltan nirekin batera ekarri nuen pirrileroiak lehendabizi, errepideko blokeoak gero, eta azkenik autobus konpainiako jendearekin izandako gaizki ulertuek, bost egun gehiago atzeratu zuten Cochabambatik egin beharreko irteera, baina bai, irten nintzen azkenean Paraguay aldera!

Cochabambatik Santa Cruz de la Sierrara lehendabizi, eta Santa Cruzetik Asuncionera gero, Hegoamerikan zehar egin dudan autobus odisearik haundiena izan zen burututakoa, beranduago Jujuytik Buenos Airesera egindakoarekin bakarrik konpara litekeena... Frenorik gabe gelditzen hasita, barruan gindoazenak bidean botata huzteko imintzioa egin zigun autobus hartan, ia amaigabea bihurtu zen Boliviako hegoaldea eta Paraguayko Iparraldea osatzen duen "chaco"ko lautada zeharkatzea... Derrigor egin behar baina, Asuncionera iritsi nahi izanez gero... Beroa eta hezetasuna lagun, aire giroturik gabe, lehiotik sartzen zen hautsa izerditan itsatsita... En fin! Wellcome to Bolivia Airlines!

Polita izan zen oso nire izebarekin berriro ere elkartzea, ia bi urte ikusi gabe egon ondoren, oraindik bereziago bihurtzen zen hantxe, bere terrenoan, Asuncionen elkartzeak... Eta gozada bat izan dira Paraguayen zein Argentinako Misionesen pasatako egunetan bere kide mojekin eukitako harremana... izugarri abegikorrak, alaiak eta irekiak, oso-oso gustora sentitu arazi naute beraien artean egon naizen egunetan.

Asuncionen egun pare bat pasa ondoren, hegoalderantzgo bidea hartu genuen izeba eta biok, Paraguayen pasa dituen hogeitahamar urtetatik azken hauetan bere bizileku eta lantoki den San Patriciora iristeko... 3000 biztanle inguruko herrixka, San Patricio luze hedatzen da Asuncionetik Corrientesera, Argentinako mugara doan errepidearen albo batean, Misioneseko probintzian. Toki bero eta orlegia, Paraguay guztia bezelaxe, berezko dituen paisaiak nola eraldatzen joan diren ikusi beharra izan dute bertako ziren guaraniek europearrak bertara iritsi zirenetik, ganaduari beharrezko zaizkion larreak egiteko lehendabizi, eta soja plantazioak landatzeko gero, Parana Garaiko ohiana garai batean zenaren zantzutxo bat besterik ez dena bihurtzen ikusi beharra izan dute...

Oso herri politta iruditu zitzaidan hala rere San Patricio, lur gorriz eta zelaiz inguratutako herria, jende humil eta jatorraren bizileku, nire izebak luzatzen zuen presentazio gutunarekin irrifarra segituan eskaintzen zuena... Paraguayen pasa beharreko egunen egitaraua ederki prestatu azuen nire izebak ni bertara iritsi nintzenetik, baino bai zera! Pikutara joan zitzaizkion planak, zer eta, Misioneseko apezpikuak herrira etorri beharra zen apaiz berriari egin beharreko ongietorria astebete aurreratu zuela eta... derrigor geratu behar ba!

Lehenengo egun haiek, San Patricio eta inguruak ezagutzen eman genituen bada, asteburua iritsi eta igandean apaiz aldaketa egin bitartean. Egun lasaiak izan ziren haiek, kontatu nizuen bezala, Nelson Mandelaren autobiografia irakurtzeko denbora ere izan nuen; katxondeoan, San Patricioko egonaldia niretzat balnearioan egotea bezela izan zela esaan izan nion Dolorexi behin baino gehiagotan... Bide batez, San Patriciotik gertu dagoen Yacireta-ko urtegia ezagutzera joan ginen... izugarrizko injenaritza lana hauxe, Argentina eta Paraguay banatzen dituen Parana erraldoia geldiarazi, eta urak duen indarra Paraguayk kontsumitzen duen elektrizitate ia osoa sortzen duena... Kontraesanen herrialdea Paraguay... izugarrizko baliabide naturalak izanda, berrogei urtez, Stroessnerren diktadura garaia barne, boterean izan diren politikariek merke bainop merkeago saldu dutena, eta saltzen ari direna, Yacireta Argentinari, Paranan zehar egiten ari diren beste hainbat urtegirekin berdin, eta zer esan papeleretaz, lurralde osoa pestizidez pozointzen ari diren soja plantazioetaz... izugarrizko baliabide naturalak bai, baino errealitate triste bati aurre egin beharra duen herrialdea Paraguay.

Azkenik, iritsi zen igandea, egun haundia San Patricio herri ttikiarentzat, obispua bait zetorren bixitan! Goizeko zazpi terdiretan zen meza ordua, baina aurreko gauean izebak bera ordubete lehenago elizara joateko asmoa zuela esan zidan, nik lasai lo egiteko nahi baldin banuen... Eta halaxe ba, lasai gelditu nintzen ohean, meza hasieratik harrapatzeko intentzio haundiegirik gabe, bapatean, txalo batzuek iratzarri ninduten arte! Nire erresidentzia partikularra izaten ari zen etxetxoko lehiora irten, eta joino! Obispoa bera zen txalo joka zebilena, mezara berandutxo iristen ari den obispoaren aurpegiarekin... Han joan behar izan nintzaion, atea ireki eta nor nintzen azaltzera, jarri zuen harridura aurpegia ikusi eta gero...

Astelehen goizez azkenik, irten ginen Corrienteserantz, hiru-lau egunetako txangoan, Iguazuko urjeuzietarantz egiteko asmoz. Bidean, hori bai, derrigorrezko geldialdia San Ignacio Minin, Argentinako muga zeharkatu eta berehala, Misioneseko probintzian. San Ignacio Mini (ttikia guaranieraz) XVIgarren mendean hasita Jesuitek inguru haietan sortutako hirietatik hoberen mantentzen den tokia da, hiru mendeko ahaztura eta ohianaren kontra aspaldi galdutako burrukaren ondoren... Bertsio ezberdinak egon daitezkeen arren, Jesuitek guarani aborigenak holandar eta portugaldarrek esklabu bila ohianean egiten zuten giza ehizetik babesteko sortu zituzten redukzioak, tribuka eta ohianean barreiatuta bizi ziren indigenak milaka bizilagun izatera iritsi ziren hirietan bilduz. Gizarte antolakuntza haundia ezarri zuten hiri haietan, eta hori zela eta indar ekonomiko, politiko, eta azken garaietan militar haundia izatera iritsi ziren redukzio jesuitikoak... Garatu zituzten expresio artistiko zein arkitektonikoak berriz, oso anitzak, eta horrela guaraniek europako berpizkundeko pintura, arkitektura edo eta musika ikasi, eta era berean beren izaera erantsi zioten sorkuntza berriari. Gogoratzen "La Mision" ? Ba hortaz dijoa gutxi gora behera... Noski, halako boterea lortu zuen antolakuntza ez zuten garai hartan Hegoamerikako pastela zatitzen ari ziren errege europearrek atsegin, eta Vatikanotik redukzio Jesuitikoak desegiteko agindua ateratzea lortu zuten... San Ignacio Mini da beraz, inperio ttiki hark izan zuen distira gordetzen duen leku bakanetakoa, eta bertara bixita egin genuen izeba eta biok, ia iluntze aldean, Wandara, Puerto Iguazutik eta urjauzietatik gertu dagoen herrira iritsi aurretik. Bertan zain genituen Ignazia errezildarra eta Elsa bere kide argentinarra, izeba Dolorexen kongregazio berekoak hauek ere.Afari ederra prestatua zuten guretzat, eta berriro ere jan eta muturra garbitu besterik ere egin gabe, markesak letxe, hurrengo egun luzerako deskantsatzera erretiratu ginen...

Zer esan bada Iguazuko urjauzietaz?

Agian ordurarte ikusiak nituen beste natur inguruneekin alderatuta turistikoena izanda, naturgune batean horrenbesteko jendetzarekin batera ibiltzea arraro egin zitzaidan, baina horrek ez du ezertarako lekuaren edertasuna itzaltzen... Bereziki ikusgarria, gure ibilbidea hasteko aukeratutako bidea... Bi kilometroz Iguazuko urjauzien konjunto osoa osatzen duten ursaltoak bihurtzen diren erreken gainetik, milaka txori eta tximeleta artean ibili ondoren, ikuskizuna izugarri bihurtzen da errekak ur eraman haundiena daraman Garganta del Diablo deiturikoan, edozein mutu, eta batez ere mela-mela eginda huzteko gai den lekuan. Ikusgarria benetan, bostehun bat metroko zirkunferentzia edukiko duen zintzurrean behera, haitzen kontra jotzean sortzen duen gandutan galtzen den uraren espektakulua!

Egun osoa pasa genuen Iguazuko urjauzietan gora eta behera, eta ez urak eskeintzen zuenaz gozatzen bakarrik, inguru osoak duen aberastasun natural izugarriarekin ere bai... Irudi batek mila hitz baino gehiago balio omen du ta... tori hemen kolekziotxo bat...

Berriro ere San Patriciora bueltan, Paraguayen bi aste pasa ondoren, iada Argentinarantzgo bidea definitiboki hartzeko prestaketekin hasi behar, baina ginda goxo bat bazen herrialde hartan eginiko egonaldiarentzat: Tradizio Misioneroaren festa. Lehenengo aldiz aipatu zidatenean, erlijioarekin lotutako festaren batekin lotu nuen asuntoa, baina ez, Misioneseko probintzian ganaduaren, eta batez ere zaldiak heztearen kulturari eskeinitako festa da hauxe, asteburu oso batean zehar ospatzen dena. Egun hoietarako, Ramona, izeba Dolorexen kide paraguayarra ere bertara bueltatua zen, hamabostegun chacoan lanean egon ondoren. Izugarri polittak izan ziren jaiak iraun zituen bi egunak... Gerora, Argentinan batez ere, jai honi buruz hitzegin izan dudanean, jendeari etzaio horren deigarria egin, normalak dira holako jaiak inguru haietan, Paraguay, Uruguay zein Argentinan, baina nik flipatu egin nuen, batez ere larunbat arratsaldeko zaldi erakustaldian... Inoiz elkarrekin ikusi dudan zaldi gehien eta politenak han ziren, eta jo ta emozionatuta ibili nintzen argazkiak atera eta atera. Inguruko arrantxo bakoitzeko errepresentazio batekin osatzen zen erakustaldia, eta bueno, euskal errepresentazioa, Agirre, Arregi, Imaz, Goia... han denetik zegoen.

Gauean berriz, kontzertua. Aspergarri xamarrak iruditu zitzaizkidan talde folkloriko pare baten ondoren, gauak gora egin zuen gero, Argentinako chacareren erritmora lehendabizi, Paraguayko rekintista (gitarra baino txikixeagoa) onenekin jarraitu, eta gaua super star batekin (ejem!) Sole izeneko abeslaria eta bere taldearekin bukatzeko... Brotxe perfektua izan zen horrelako gau baterako, neskak bere abots potentearekin eta talde eta montaje super profesional batekin, ikuskizuna eta beste toke bat izan zuen musikarekin bukatzeko... Hurrengo egunean berriz, Rodeo eguna! Jai guztia zezen plaza baten inguruan ospatzen da, bazkari tradizionala, hau da, makil batean sartuta erretzen den txahal haragia janaz eta zaldi eta zezen doma ikuskizunak ikusiz. Paraguayko egonaldia bukatzeko, modu polita izan zen duda gabe...

Eguzkia sartzen zen bitartean paisaiaz gozatuz,eta aspalditxoan landu gabe nituen zangotako giharrak pixkat aktibatuz errepide ondotik egin nuen korrikalditxoa bezela...

Bidaiaren etapa baten bukaera...

2008-03-15T15:27:00.012+01:00

Abixutxo bat: Azkenengo eguneraketa honen aurretik, egun berean prestatuta neukan beste bat ere argitaratu da... "mono"arekin egon zaretenontzat, oraingoan sobredosia!! ESKERRIKOSKI!!

Orain, hegazkinean sartuta, Australia gainetik hegan pasatzen ari naizen hontan, Asiara bidean, eta Arotiaoroa, Zelanda Berria, atzean uzten ari garenean, une berezi batetan nagoenaren sentsazioa dut barruan... Nire bidai honen erdialdera iritsita, Hegoamerikak eman dizkidanak hausnartu eta barruan gordetzeko unea dela ohartu naiz... Zelanda Berrian pasatako hamar egun motz hauek, tarteko bat bezala sentittu dittut, inorentzako ez den lur batean geratu izan balira bezela, Hegoamerika, Andeak, alde batera, eta Asia, Himalaya, bestera dituela... Pausoa emateko ordua iritsia da... Baino nola eman, zuei denoi oraindik bertan bizitako asko eta asko oraindik kontatu ere egin gabe? Nola aurrera egin, atzean gelditutakoa horrenbeste izan denean?

Hegoamerikan zehar egiten ari zineten ibilaldia La Pazen bertan moztu nizuen, Titicaca laku inguruetan pasatako egunak kontatu ondoren... Carrie, Urte Zahar egunez ezagutu nuen estatubatuarraren konpainian pasatako egun haietan, Cochabamban jarri nuen Boliviako egonaldian zehar nire kanpobase izango zena, La Pazeko zurrunbilotik urrun, hiri lasai eta panpoxean. Carriek bere etxean gelditzeko egindako gonbita onartuta, nire lehenengo 6000koa izango zenaren prestaketa hasi nuen: 2800 metroko altueran korrikalditxoa egun batean, Cerro Tunari 5000ko tontorra igotzeko txangoa beste batean... Carrierekin pixukide, Mike eta Wendy bizi dira Cochabamban, bera bezela estatubatuarrak, baina herrialde hortako bizimoduari ihes egin diotenak, Bolivia urrunean beraien txokoa aurkituta, Chiapas edo ta Ecuadorren bizi ondoren... Hiruzpalau egun beraien konpainian eta Mike-en sukaldaritza doaietaz gozatzen ibili ondoren, ezinegona ia barruan gailentzen hasi zitzaidan... Mendia deika nuen, eta dei horri erantzuteko desiatzen nengoen gainera.

Trasteak prestatu, eta La Pazerabidea hartu nuen bada berriz, handik gertu den Huayna Potosira hurbildu asmoz... Hala ere, beharrezko materiala alokatzeko geldialdia egin behar hirian; plastikozko botak, pioletak eta kranpoiak dagoeneko krixtona zegoen motxilan zintzilik jarrita, a ze itxura euki beharra nuena mendira bidean jarritakoan! Gauez iritsi nintzen Millunira, mendiaren atera, berandu, mendiko materiala alokatu nion tipoak kontratatutako taxian... Berandu, eta haize hotz eta euri gogorraren artean... hurrengo egunak etzuen gozo etorriko zenaren antz haundirik...

Eta horrela izan zen bai! Lo egin nuen aterpetxetik irtetzean horren iluna etzirudien arren, eguraldiak segituan ekin zion inguru haietan erakuts lezakeen muturrik beltzena erakusten... Nire egun haietarako helburua, mendia igotzeko bide osoan mantendu nahi nuen ideia, ahalik eta gehien nire kontura aritzea zen; eta hasteko momentuan, 5900 metro inguruan kokatuta dagoen Campo Argentinora iritsi, eta hurrengo goizaldean, mendian gora etor zitekeen talderen bati itsatsi, eta beraien lorratzak eta soka jarraituta tontorrera iristea zen nire plana...

Baina mendiak guztiz aldatu zituen nire asmoak; bidean gora hasi nintzenetik astindu ninduen ekaitzak, Campo Argentinotik gertu buelta eman arazi bait zidan...Ez zitzaidan asko falta bertara iristeko, baina ekaitzak, begibistan nuen elurrezko lautadan lorratzak nola galtzen ziren ikusteak, bizkarrean gero eta astunago igertzen nuen motxilak, eta gorputzaldiaren beherakada batek, ordu erdi lehenagoatzean utzi nuen aterpetxera eta Herbert bertako zaintzailearen babesera bultzatu ninduten... Ez dut pentsatu ere egin nahi, hantxe, aterpetxean, ia konturatu ere egin gabe guztiz hoztu ziren nire eskuek, odola berreskuratzean eragindako minak eta jasan behar izan nuen ordu laurdeneko sufrikarioa nola pasa izango nuen Campo Argentinoko eremu askoz ere latzagoan...

Aterpetxean sartu, Herbertekin tertulian aritu, kafea hartu eta zigarroak erre eta lehiotik kanpora elurra mara-mara nola denaren jabe egiten zen ikustea beste erremediorik ez genuen izan bada, mendiak bere arauak jarri zituen mahai gainean, eta horren aurrean, ez ginen gaizki Refugio de Las Rocasen. Egun hortako arratsaldea, gau osoa eta hurrengo egun ia osoan, kanpora begiratu eta "hobeto negok barruan" izan zen nire buruari gehien errepikatu nion burutazioa.

Baina hala ere, ratuka etortzen zen hobekuntza arin hura, mendia estaltzen zuten lainoen altsatze lotsati haiek, azkenean garbitzen joan ziren zerualde bihurtu ziren, eta ilundu aurretiko uneak benetako gozada izan ziren ortzean eguzkia bera ere azaldu zenean. Gustora harrapatu genituen eguzki ordu haiek, bai nik, bai Herbertek eta Cecilio izeneko bere beste lagun gia batekin batera laino artean igo ziren hiru japoniarrek ere... azaltzen zen paisai berri bakoitzak hurrengo egunean eduki genezakeenaren esperantzei ate bat irekitzen zien... Japoniarrei ez zitzaien mendian oso arituak izandakoaren itxurarik ikusten, eta beraietako batek bereziki, nahikoa lan bazuen "soroche"ari aurre egiten; iritsi eta gutxira, zakuan sartu eta etzen afaltzeko jaiki ere egin... Beraitako bat, Naketo izenekoa, benetan alaia eta jatorra suertatu zen, eta gerora mendian pasatako momentu ederretan kide zuzena ere bai...

Lotarako ordua iristean, barruan neukan egonezinak etzidan begirik bildu ere egiten... Zakuan buelta ta buelta, ta joe! Txixagurea... pixa egiteko gau hotzera irten beharra, baina pozik hala ere, zakuaren goxora bueltatzearen plazerrarekin batera, lotsati xamar, baina zeruan izarrak bazirela ikusita... eta buelta ta buelta berriro... Behin eta berriro erlojua "txekeatu" ondoren, azkenik iritsi zen gauerdia, eta gogotsu eta alai jeiki nintzen gauzak prestatzera; nire ondoren, lehenengo batm gero bestea... eta nire harridurarako, gau osoa puzkarka eta aupetzka pasazuen "soroche"ak jotako japoniarra ere bai!

Goizaldeko ordubata pasatxo jarri ginen martxan, aterpetxe ondoan gure burdin zahar guztiak kolokatu, eta han hasi zen nire lehenengo 6000koa izango zenaren konkista hutsala... Zeru aldean dir-dir, izarrak La Pazeko argiekin konpetentzian, eta bereziki bat, oso kuriosoa zen gure gainean nola kokatua zegoen... mendia esistituko ez balitz bezela, bidea erakusten ariko zenaren sentsazioa eman zidan behin baino gehiagotan... Gau ilunean nekez erakusten ziguten mendia gure frontalek, asuntoari misterio kutsu bat emanaz. Ilunetan ibilitakoak ordu dexente izan ziren arren, ez zitzaizkidan batere luzeak egin, nahikoa entretenimentu izan genuen bidean... Lehenengo palara iristean lotu nintzen Herbert eta ordurarte sokakide bakar izan zen sorochedun japoniarrari; nire baitan enuen pentsatu ere egin gure laguna Campo Argentino baino askoz gorago iritsiko zenik, bertara iristerako mozkor pauso astunak emanaz zijoan bidean aurrera nire aintzinean, eta hala ere, zer moduz zijoan galdetuta, bet "OK,OK" erantzuten zuen... Lehenengo pala hura esperientzia gogor bezela gogoratzen dut orain... maldaren gogortasunak, inguratzen gintuen ilunak sortzen zidan ezin egonak, eta konfidantzarik em,aten etzuen elur bigunak urduri jarri ninduten, eta harnasa estututa egin nuen gorantza... pioletei gogor astindu arren, enituen elurretan ongi kokatzea lortzen, eta haitzetn ibiltzerakoan gertatu ohi den bezela, beranduegi konturatu nintzen igoera haren klabea hankak ongi kokatzean zegoela... Leher eginda iritsi nintzen maldaren bukaerara, baina enuen nire urduritasuna gorde nahi izan... "Mierda, me puse nervioso" onartu nion Herberti berekin elkartu nintzen momentuan.

Hala ere, ez nintzen ni espedizio hartan urduri jartzen ari zen bakarra... Aurreko sokan Naketo eta Ceciliorekin batera zihoan hirugarren japoniarra, "tokapelotas" xamarra suertatu baitzen... Erritmoa etzen batere ona, eta aurretik zihoian gia ere urduritzen hasia zen... Eguzkia irten orduko tontorrean izatea zen beraien asmoa, eta dagoeneko igertzen hasia zen argitasuna ekialdetik... Une batean buelta ematea proposatu zuen eta guzti, baina denon artean aurrera egiteaz konbentzitu genuen, uneoro protestaka zetorrenari bronkatxoa bota ta gero...

Nire mendi ibilbide xumean gogoratzen dudan momenturik politenetakoa izan zen eguzkia irtetzen hasi zeneko hura... ordurate frontalen argiak ikusteko ezinezko bihurtzen zutena azaltzen hasi zen, eta iada pasatako malda eta ia tontorrera eramango gintuenaren arteko paisaia azaltzen hasi zitzaigun begiaurrean... aurretik genituen elurrezko dunen artean, igertzen hasi ziren pixkanaka-pixkanaka glaziarraren pitzadurak, kobazuloak eta ordurarte ikustezin nizan ziren mila xehetasun ttiki... Urrunera berriz, laino besterik igertzen etzirenak, mendi bihurtzen joan ziren, eta bapatean, gure inguru guztia gorritu zuen eguzkia gure bizkarrak berotzen hasi zen.

Eta hantxe azaldu zen tontorrera bidean zailtasun haundiena izango zen pala gogorra... amaigabea iruditu zitzaidan hasieran, eta hala irudituko zitzaien Herbert eta Ceciliori ere, taldeak berregituratu eta Naketo eta biok Cecilio berarekin aurretik joateko eta beste biak Herbertekin batera atzetik segitzeko proposamena egin zuten eta...

Ahalegin haundia eskatu zuen azkenengo malda hark... oraingoan askoz ere lasaiago eta pioletak askoz modu hobeago baten erabilita, urduritasunik enuen buruan, baina askotan gehiago ezingo nuenaren sentsazioa etortzen zitzaidan... derrigor gelditu beharram harnasestuka eta indarrak akituta sentitu nintzen behin baino gehiagotan, baina deskantsu ttiki baten ondoren, gogor ekiten genion hirurok lanari... Eta gainera hirurok gentozen indarrez nahiko antzera.

Apurka-apurka, ordubete pasatxoko burruka bere frutua ematen hasi zen, eta hortaz ohartu nintzen gainera, behetik ia tontorrean bertan ikusi nuen haitzetara iritsi ginela konturatzean... Beste hogei metro besterik ez zitzaizkigun gelditzen... Emozio haundiko momentua izan zen hura... Apua egindako ahaleginari, ekaitzak iraun zuen bitartean izandako pazientziari, bereganako, beraienganako dudan maitasunari saria ematera zijoala konturatu nintzen, eta eztarria estututa gelditu egin beharra izan nuen... Tontorrean, bi minutu beranduago zapaldu genuen tontorrean etorri ziren emozio guztien sarrerakoa besterik etzen izan...

Harnasa berreskuratuta, tontorreko elur eskukada bat hartu eta muxu eman nion, eta zuek denok, Iraitz bereziki, hainbat eta hainbat buruan eukita etorri zen ohiua... Illimani ederra zen zeruertzean gu baino gorago, lainozko olatuetan itsaslabarra balitz bezela... lainoen artean, La Pazerantza jeisten diren bailaren orbainak, altiplanoko zelai amaigabea... ikusten etzen bakarra, Titicaca! Lakutik bertatik enuen mendia ikusi, eta oraingoan ere enuen menditik lakua ikusiko... Paisai zoragarri hari begira, eternitate bat egotea posible ikusten nuen, beste edozein menditan gertatu ohi den bezela, baina oraingoan, agian igo dudan mendirik ederrena igota, berezia izan zen burutazio hura...

Eta nire harridurarako, aiba!! Herbert eta "soroche" ak jota zegoen, baina ia etzirudien japoniarra ere bazetozen, bide erdia kejaka egin zuen hirugarrena hutzita! Eta nola ez, bera ere besarkatu nuen... denontzako izan ziren besarkadak, leku berezi hartan, momentu berezi hartan... Argazki pila bat eta emozioz betetako bideo bat geratu dira guzti horren testigu.

Beherantza bideari ekin behar bada, pena haundiz... astuna egin zen beherantzgoa ere baina tira, pazientzia pixka batekin apurka-apurka montatu genituen montatu beharreko rapelak, eta egin genuen behera... Laino artean iritsi ginen aterpetxera, eta berriro besarkatu genuen denok elkar... seguru ginen ia etxean berriro ere...

Besarkada haundi bat Arotiaoroatik!!

2008-03-15T10:24:00.015+01:00

Kaixo Bidaiblogzaleok!!

Laino Zuri Luzearen lurra utzi bezperan, hementxe naukazue Antipodatan zehar egindako egun gutxi hauetan bizitakoak kontatzeko prest!!

Hasiera batean honera etorri bidean pentsatutakoak urruti geratu dira, ezinezkoa izan da hegoaldeko irlako mendi eta glaziarrak ezagutzera hurbiltzea, baina pozik noa Arotiaoroatik, ongietorri politta, abegi ederra eta zenbait ibilaldi harrigarri ere eskaini bait dizkit... Hegoamerika, Andeak, Apuak, lur colla, eta betirako barru-barruan eramango ditudan Pachamamaren ohiartzunak atzean utzi izanaren bihotzminak sendatzeko, ukendu goxoa izan da egun hauetakoa...
Hala ere ezin ukatu Aucklandera, Zelanda Berriko hiriburura iristea, ahaztuak nituen, eta moduren batean arrotz egin zaizkidan errealitate batera ateak irekitzea izan dela... Buenos Airesen egindako egonaldian ez bezala, auto ilarak, jendearen joan etorri azkarregi bat, zarata eta izaera urruneko jende eta gizarte batekin, gizarte okzidentalarekin aurrez-aurre topo egitea izan da alde batetik Aucklandera iristea... Natur ingurune izugarri batek, itsasoarekin berriro ere elkartzeak, eta Carmen eta Ken, hemen zain nituen lagunen ongietorri goxoak ekidin ezin izan duten sentsazioa aldean izan dut honera iritsi nintzenetik...

Carmen 25 urte denetik Zelanda Berrian bizi den atxabaltarra dugu, Londres, Paris edo eta Donostian bizi ondoren, Kenekin batera hiri hau beraien bizileku izateko aukeratu zuena... Etxeko bata jantzita eta ohetik atera berritan harrapatu nuen etxean, aireportutik iristean, eta geroztik ez dute beraien egongelan jarri dudan kanpobasetik ni mugitzerik lortu!!

Carmen hasiera hasieratik saiatu zen bere hiriaren eta inguruko txokoen xarma erakusten, eta beraiengana iritsi orduko, Waitaka Ranges-era joan ginen, Aucklandetik pauso batera dagoen ohian ederrera... Bertan izan nuen Arotiaoroako natura eder bezain ezezagunarekin lehenengo kontaktua... Kaori erraldoiak, palmera itxurako ira erraldoiak diren rimuak, kitxuiak, manukauak, kofaiak, nire begien aurrean azaltzen ziren neurri eta era guztietako landare eta zuhaitzak... nikauen loreetatik rata landare batera hegaka izugarrizko usotzarrak, pokeko izeneko oilasko tamainako hegazti torpetxoak... dena nobedade!

Waitaka Rangeseko basotik, Pihako hondartzara egin genuen gero, Zelanda Berriko surflarien artean fama berezia duen kostalderantz... Sumendietako hondar beltzaren apaingarri, landarez jositako haitzak paisaiaren osatzen... Horrela pasa zen Antipodatako nire lehenengo eguna.

Hurrengoak planifikazioari eskeinitakoa behar zuen... baina hegoaldeko irlara joan eta bertako paisaiez gozatzeko aukerari laister egin behar izan nion muzin, bertaraino hurbiltzeko egin beharreko gastua, eta hamar eguneko egonaldia hamar eguneko zoroaldi bihurtzeari uko egitea erabakita... Iparraldeko irletan bertan egin ahal izateko alternatibarik egokiena, Tongariroko Parke Nazionalera joatea zela erabaki nuen, Carmen eta Kenen laguntzarekin...

Tongariro Parke Naturala, bizirik degoen lurralde baten islada bizia da, sumendiz osatutako irla batean, sumendi bizien ingurunea biltzen duena... Zonalde sakratua maorientzat, gaur egun "tramping"-erako ("trekking"aren bertsio zelandaberriarra) ingurune ederra, eta neguko hilabeteetan eskiatzaileentzako paradisua... Ustekabeetarako prest egon beharra da baina! Ihazko denboraldian, adibidez, Ruapehu sumendian kokatuta dauden eski pisten erdian erupzioa gertatu zen bezela, edozein unetan etorri bait liteke lurraren taupadaren kolpea hemen ttiki garen gizakiontzat...

Tongariro Parke Naturala hiru sumendi nagusiz osatua dago: Ruapehu, 2700metrotik gorako menditzarra hegoaldean, Tongariro, ttikiena altueran baina era berean biziena iparraldean, eta Ngauruhoe, sumendi perfektua, paisaiaren erregea, Peter Jacksonek bere "Eraztunen Jauna"trilogiarako "Destinuaren Mendia" izateko hautatu eta erabili zuena, beste bi mendien erdian... Kenek etxean erakutsitako argazkiekin eta erreferentzi haiekin, nere irudimenean Mordor ilunera egingo nuen bidaia prestatzen hasi nintzen bada...

Orduan hasi zen bidai osoan zehar autobusekin izango nuen gorabeheren zerrenda....

Internet bidez Naked Bus (autobus biluzia) konpainiarekin tratua eginda, hurrengo eguneko 8retan nuen zita Aucklandetik irtetzeko... Goizeko 7rak pasatxo erdialderantz zihoan trena hartuta, no problem, etzen arazorik 8retarako Aucklandeko kai ondoan dagoen paradara iristeko... Trena bide erdian geldirik geratu zen arte!! Geltokira 8rak eta 2 minututan helduta, muturren aurrean egin zidan alde autobusak!! Ala, 29 dolar haizea hartzera!! Burumakur bueltatu nintzen etxera, dolar hoietaz aparte, hurrengo egunean irtetzea lortuta ere, trekkina burutzeko egun bat gutxiago izateak asuntoa zailtzen zuenaren sentsazioarekin... Eskerrak Carmenek azkar asko asmatu zuen eguna pasatzeko egitarau politta atontzen! Hurrengo egunean Intercity konpainiarekin zita eginda, Kenek eraman ninduen autobus geltokiraino, badaezpada edo... Oraingoan bai, autobusa hartzeko arazorik ez, eta hantxe joan ginen, gero eta gehiago, kilometroz kilometro, Zelanda Berriak nire irudimenean betetzen zituen paisaiak aurkitzen... larre berdeak, basoa, erreka zabalak, herri ttikiak... garai batean sumendi izandako tontor ilunak goxotasunez betetzen ditu egun gainean duten orlegi kolore biziak... Bazkaltzeko geldialditxoa egin genuen herrixka batean;ordu erdiko parada mokadutxoa egin eta herrian barna buelta bat emateko; irtetzeko ordua, ordubata eta bost minutu... Ni, badaezpada, tope segurola, autobusa gelditu eta errepidea zeharkatuta, pixkat haraxeago eseri nintzen pi-nic mahai batean, ordua iristean ttak! Bertara igotzeko... Lasai-lasai motxilan neramatzan sanduitxak atera, gustora asko irentsi, eta zigarro bat erre nuen gero, lasai arraio... Momentu aproposa Lonely Planetari bistadizotxo bat emateko, eta hantxe atera eta Tongariroko ibilaldiei buruz informatuz, gustora egon nintzen irakurtzen... Horrela ba, bapatean... Ostras! Ze ordu da? Erlojura begiratue eta... 01:06!!! Buelta eman eta... AUTOBUSA NON DA!!!??? Ezin nuen sinistu!! Autobusak alde egin zuen, nire traste guztiak barruan sartuta eta ni herrixka hartan (mastiraukeunlapo) utzita!! Korrika sartu nintzen autobuseko gidariak bazkaltzera sartzen ikusi nituen jatetxera... Bertako langile bati ia autobusero hoietako baten telefonoa ote zuen galdetuta, berak ezetz, baino orduantxe bertan jatetxetik irtetzen ari zen tipo horri galdetzeko, bera ere gidaria zela eta agian berak baietz... Bere autobus xaharrera sartzen arrapatu nuen tipoa, eta "PLEASE, PLEASE!!"... Operadora baten bitartez azkar jarri zen gidaria InterCitykoekin harremanetan, eta ia bidean aurrera zihoana geldiarazi, eta ttuku-ttuku hantxe joan ginen biok nire aingeruaren autobus xaharrean, 6-7kilometro aurrerago bide ertzean geldituta, nire motxila, nire trasteak, nire bizitza erdi zeraman InterCitya arrapatu arte... Haiek mutur beltzak haiek bi gidarienak! Ni eraman ninduen gidariari berriz, muxuka jan izango nioke bibotea, hala eskatu izan balit...

Xelebrekeri guzti hauen ondoren bada, iritsi ginen Whakapapara, Tongariro Parke Naturaleko sarrerara... Bixitarientzako informazio gunean bi gau pasatzeko baimena eskuratu, eta bertako kanpinean lekua hartu ondoren, inguruak ezagutzeko denbora banuen oraindik iluntzerarte... Dagoeneko konturatzen hasia nintzen leku hark antz gutxi zuela nire irudimenean Mordorreko lurrek zuten irudi harekin... Whakapapa bera baso itxiz inguratuta egonda, hogei minutuko ibilalditxoa egin beharra izan nuen, zuhaitz artetik irten eta lehenengo aldiz, Kenek beraien etxean erakutsi zizkidan argazkien itxura handiagoa zuten beste paisaia haiek aurkitzeko... Nguruhoe eta Ruapehu laino sendoz estalita ziren artean, eguzkia zeruertzerantz jeisten hasia zen une hartan; haizeak fin astintzen zuen belar luzea, baina berriro ere horrelako ingurune zoragarri baten egotearen sentsazioaz gozatzen, gustora eseri nintzen bere gordean, eguzkiaren azken errainuek mendiaren gaineko lainoak nola gorriz tindatzen zituen ikusteko... Iluna iritsi orduko gainera, Nguruhoe estaltzen zuen ganduak behera egin zuen, eta instant batez bederen, eta lehenengo aldiz, sumendiaren ahotzarra ikusi ahal izan nuen. Opari hura jaso izateaz pozik, gustora jeitsi nintzen berriro ere kanpinerantz.

Hurrengo bi egunetako planak gogorra zirudien... Beste askok hiru egunetan egiten duten bidea nik bitan egin beharra nuen, hilaren 11ean Turangitik Aucklandera zihoan autobusa hartu ahal izateko...Are gogorragoa, bizkar gainean kanpindenda, lozakua, sukaldetxoa, janaria, dena neramala kontutan eukita; 25 bat kilo gutxi gora behera. Hala ere lehenago eguna eguzki zoragarri batekin esnatu zen, eta animoso ekin nion ibilbideari. Basoa eta zelaiak tartekatuz lehendabizi, erreka batean gora urjauzi eder bateraino ibiliz gero, Ngauruhoe ederraren itzalpean beti, gustora egin nuen eguerdi arterako txangoa, Tama-ko lakuen ertzean, goroldio gainean exeri eta bazkaltzeko. Tama-ko lakuak itzalitako bi sumendiren krater barruan egoterakoan, igoera motx baino gogor bati aurre egin beharra zaio bertatik irten eta Waihohunuko gaina hartzeko, baina hara iritsita ikusten den ikusmira, zoragarria da benetan... Irudimena aske hutziz gero, zelaietara begiratu eta errexa da Gandalf Aztia bere mearas zuriaren gainean imajinatzea, Edorasera bidean larreak trosta bizian zeharkatzen, Katmanawako basoak atzean dituela. Mendiaren babesean, haizetik gordetzen duen bailaratxoan, hantxe dago Waihohunuko aterpetxea, nire lehenengo lolekua ibilaldi hartan. Errekatxoa ere badu ondoan; a ze plazerra oinak ur hotzetan sartuta egunak emandakoaz gozatzea...

Hurrengo goizean goiz jaikita, gosaldu eta martxa hasteko trasteak jasotzen nituen bitartean, antzeman nion egunari etzetorrela aurrekoa bezain lasaia; haizeak gogor astintzen zituen zuhaitzak eta lainoek abiada bizian zeharkatzen zuten zerualdea; egunak polita zirudien hasieran, baina, paisaia lez, pixkanaka pixkanaka eguraldia bera ere gordintzen joan zen Oturereko aterpetxera bidean; eguzki goxotan hasi bai, baina lolekutik urruntzen ninduten bailarak eta basoak atzean utzita, lainotzarrak eta haize hotza nagusi bihurtzen joan ziren, ikusmirak berak gidoia bera idatzi izan balu bezela... sumendien erupzioen seinale, harri beltzak, ondar iluna, forma misteriotsuz betetako mendi zorrotzak buru gainean, mehatxuan bezela, eta airean, zein usain da hori? Bai, sufre usaia bai...

Infernua baina, etzen sufre usaiarekin batera etorri, ezta Oturereko aterpetxetik bidean aurrera egiteko igo beharra den malda gogorrean ere... euriak ekarri zuen. Haize hotzak, eta euriak. Aurpegia bixera azpian gordeta eta gorputza gogortuta, hotzari aurre egiteko modu bakarra, aurrera egitea, nahiz eta mela-mela eginda joan... Ketatahiko lolekura iritsita ere, asunto txarra, ekaitzak ez baitzuen lasaitzeko itxurarik hartzen... Euripean denda ahalik eta azkarren jarri, eta dardario artea erropa aldatuta, kafe bero batez gorputza goxatu artean, onik ez! Hala ere, "Prueba superada!!" esanaz bezela, iluntzean lainoek alde egin zuten mendian gora, bailaran behera, Rotaira lakua, Turangi inguratzen duten baso ederrak eta han, urrunean, Taupo lakua, krater baten barruan dagoen munduko lakurik haundiena bistaratuz... Ederra ikusmira, kanpoko hotza sufritzen jakin ezkero behintzat!Pozik sentitu nintzen, azken ordu haietan jasandako sufrikarioa jasanda ere, helburua beteta, hurrengo egunean Tongariro sumendiaren tontorrera igo, bixtez gozatu, eta Turangirantz irtetzeko aukera nuelako.

Eguraldi askoz hobeago batekin, polita izan zen, egindako bidean atzera egin, eta aurreko arratsaldean burua makurtuta eta ihesean egin behar izan nituenak, lasai-lasai eta lainoen artean gordeta gelditu ziren paisaiak berreskuratuz egitea. Urtean zehar, eta batez ere udako hilabeteetan milaka pertsonek egiten dute bide hau, "Tongariro Crossing" deitutakoa, nik egindako bidea laburtuz, egun bakarrean sumendien bihotzera eramaten duen bidea. Aurreko egunean usaindu bakarrik, baina gaur lurpeko fumarolen gasak irtetzen ikus zitezkeen; sumendien kloreak antzeman, eta batez ere, ibiliaz gozatu...Eta kostatu, kostatu zitzaidan bai, baina Ngauruhoe mendiaren tontor hutsa ere, ikusi ahal izan nuen berriz! Tongariro mendiko kraterraren erpin batean eserita, lau orduko bijilia eta ia-ia gripe bat harrapatzea kosta zitzaidan baina bai, lortu nuen nahi nuen argazkia! Eguna bukatzean, Rotaira laku ertzetik utzi nuen Parkea, beste ilunabar gorri baten erdian, bailaran behera jeitsiaz...

Aupa Bidaiblogzaleok!!!

2008-02-22T16:47:00.021+01:00

Bizi gera, bizi gera!!

Hilabete terdi nire berri euki gabe, baino bai, bizi gera!!

Badakit ez dela eskusa, baina nire komunikazio ahaleginak ere euki ditut denbora honetan eh?

Paraguayen egon nintzen egunetan zehar, nire Huayna Potosiko igoeraren kronika luuuze eta polit bat prestatu nuen, ia dena lixto zen publikatzeko, eta aspaldiko partez gertatzen ez zitzaidan bezela... Hiru orduko lana a tomar por sako joan zitzaidan ordenadoreak konexioarekin ez dakit zein mobida euki zuelako...

Hala ere, joan bitez aurretik nire barkamenak, egia da, alde batera utzita euki dut bloga, nirekin konektatzeko asko eta askok zenuten bide bakarra, ez gogo faltagatik, eguneroko erritmoa eta gertakizunek nahiko lotuta euki nautelako baizik, Perun egon naizen artean gertatu ez bezela...

Buenos Airestik idazten dizuet orain, nire bidaia HegoaAmerikan bere azken egunak betetzen ari den hortan... Hasieratik, hona etorri nintzenetik nire bidaiaren erreferentzietako bat zen izan zen Patagonia bixitatzeko denborarik gabe, baño bizipen, leku eta jende interesgarri pila bat trukean jasota iritsi naiz Argentinako hiriburura; malko artean, hiru hilabetez nire aberri bilakatu den Tiwantisuyu, collen lurraldea, atzean utzita...

Hona hemen, begien goxagarri, azken hilabete t´erdi honetan euki dezuten albiste faltaren buelta, bizi izan ditudan leku, egora eta jendeen muestra txiki bat... Eskerrikasko denoi eukitako pazientziagatik!!

Egunsentia Huayna Potosin Boliviako Cordillera Realean...... Inoiz ikusitako ederrena agian inoiz igotako mendirik ederrenean.

6088 metro!! A ze subidoia!!

Kontrastean, Paraguay, agian inoiz ikusi dudan lurralderik lauena... Baina bere zelai amaigabeek, bere baso tropikalek eta jende jatorrak eder egiten dutena...

Hamabost egun pasa nituen bertan nire izeba Dolorex eta bere lagunekin. Orain artean bidai honek izan dituen hamabost egun lasaienak... Imagina, Nelson Mandelaren biografia irakurtzeko denbora eduki nuen ta guzti!!

Paraguayko egonaldian bizitako gauzarik ederrenetako bat, "Fiesta de la Tradicion Misionera" deitzen diotena... Zaldien eta arrantxoetako bizitzaren inguruan egiten den festa... ehunka zaldiz osatutako desfileak, zaldi eta zezen doma ikuskizunak... Krixton jai polita!!

Iguazuko urjauziak, Argentinako aldetik....

No comment, ikusi beherra dago sinisteko... Argazkitan, telebistan... mila aldiz ikusita eukita ere, aurrean jarri arte benetan antzematen ez den ikuskizun naturala... Ederra benetan

Orain hamabost egun pasatxo, honera iritsi nintzen arte... Quebrada de Humahuaca.

Bertatik pasadan bakarrik igarotzeko asmoa eukita, Seguraski nire bidai osoan zehar bizipenik ederrenak eskaini dizkidan lurraldea, Argentina iparraldeko Jujuyko probiantzako altxorra... Orain artean azaletik eta urrutira bizitako kultura andinoaren ateak parez-pare ireki didan lurraldea...

Humahuacako kaleak festaz betetzen dira ihauteriak irauten dituen bederatzi egunetan. Mundu osoan zehar ari da ezagun egiten festa hau... Deabruen desfileak, zarata eta gaueko kumbiaren atzean baina, bada beste modu bat, bai ihauteria bera baita bizitza ere ulertzeko irekita dagoen ate bat, unibertso andinoaren aberastasunaren erakusgarri...

Aurpegiak talko hautsez zikinduz, ilea serpantinaz betez, eta ordu luzez edanez eta koplak kantatuz egiten den ospakizuna da Humahuacako benetako ihauteria...

Artista haundiz betetako lurraldea Humahuacakoa. Argazkian, "Bicho" Diaz musikariarekin, bere etxean egindako jaiean zehar ateratakoa. "Bicho" Diaz nazioarte mailan mugitzen den musikaria da, laister Frantziakoko orkestra batekin charango (kitarra andinoa) kontzertu berezi bat emango omen du Frantzian... Pista jarraitu beharko diogu, Inkernun edo Muaran ia "fitxatzen" dugun, ez?

Pachamamari erregutuz hasten den bezela, modu berean bukatzen dena... Ihauteria lurretik ateratzen den modu berean, bertara bueltatzen da festa bukatzean...

Loreak opari, ihauteri guztian zehar lagun izan direnentzat. Horrela eskertzen dute konpartsa edo ta "kuadrillek" festa osoan zehar emandako laguntza eta fideltasuna.

Humahuaca... badu zerbait leku honek...

Bueno, laister hilabete terdiko kronika zuentzat prest!!

Aupa Bidaiblogzaleok!!

2008-01-18T22:30:00.000+01:00

Eta bai, bai, aspaldiko!!
Dagoeneko badira hamazortzi egun blog honen bitartez nire berririk ez duzuela, eta bai, iritsi zaizkit batenbatzuen erreklamuak bai! Eskerrik asko benetan zuen fideltasunagatik eta erakutsitako interesagatik... Eta aldez aurretik nire barkamenak, hainbeste espero izaten dituzuen argazkirik ez bait duzue izango oraingoan... Motxilak prestatzeko eromenean, ez dut argazki kamara konektatzeko kablea ongi kokatu, eta hurrengo batean sartu beharko ditut! Xorry bada...

Hamazortzi egun izan dira bai... Nire Boliviako egonaldi guztiaren berri eman gabe;hitz hauek idazten ari naizen unean Santa Cruz de la Sierran nauzue, zapore oso gozoa bezain gazia ere izaten jakin duen herrialde hau uzten lagunduko didan autobusaren zain nagoela. Oso gozoa izaten jakin du, bai, herrialde honek: Alde gozoenen artean, egindako lagunak, boliviarrak izan gabe, bertan lanean ari diren Carrie, Mike eta Wendy estatubatuarrak... gozoa baita, izugarri gozoa, nire bizitzan orain artean igo dudan mendirik garaienaren "konkista"... gogorra, nekagarria, baina izugarri ederra suertatu dena... mendiaren magalean bizitakoak, ederrak, eta sokakide edukitako lagunen lotura, nylonezko lotura baino gehiago suertatu dena... Gazia, boliviarrek beraiek sentiarazitako hotza, erakutsitako mespretxua, "gringo " sentiarazten duen mespretxua... ez beti da beti horrela izan, baina zoritxarrez, generalizatu daitekeen sentsazioa eragin dit jendearen hoztasun, gazitasun horrek.

Hala ere lurraldeak berak gustora sentiarazteko arrazoi asko eman dizkit egun hauetan, Urte Zahar egun hartan Puno atzean utzi eta Copacabanara iritsi nintzen unetik... Urte Zaharra bera ospatzeko Puno baino leku goxoago baten bila joan nintzen bertara, eta lekuaz aparte, konpainia, giroa, tabernak, askoz egokiago suertatu zitzaizkidan urteari agur esateko... Bidean eraman ninduen busean ezagutu nuen Carrie, geroztik lagun ia banaezin bihurtu zaidan estatubatuarra. Bizitzak dituen kasualidade hoietako batek sosik gabe utzi ninduen Copacabanan, etxekoei telefonoz deitzen bankarrota eragin nuen nire poltsikoan, kutxazain automatikorik ez den herrian!!
Norengana jo ba nire Urte Zaharra ezin tristeago bilakatu ez zedin? Ba nire hotel berean zegoen neska estatubatuar sinpatika horrengana... norengana bestela? Krixton farrak bota genituen, bertako beste edozein emakumeren antzera, bere titixorrotik berrehun boliviano atera eta luzatu zizkidanean... berak natural asko egin zuen gestua, baina biok lehertu ginen farrez... Atzetik etorri ziren afaria, juergatxoa, eta Titicacara egindako txangoa, ajea pasatzeko ezinhobea... Peruko aldean eginiko bixita polita izan bazen hau askoz interesgarriagoa izan zen, Isla del Sol baita, kultura inkaren arabera, Manco Capac, lehenengo inca eta bere emaztea Mama Ocllo lurretik sortu ziren lekuaren kokagune... Irlan arrasto inkak egoteak, eta inguruko paisaia ederrak, (lakuaren erditik Cordillera Realeko tontor nagusiak ikus litezke) konparatzen jarriz gero, askoz ederragoa Amantaní eta Taquilen bizi izandakoa baino...

Titicacatik alde eginda, hiriburura, La Pazera jo genuen Carrie eta biok Cochabambara, bere bizilekura bidean parada egiteko... Hilaren 7an lanean hastekoa zen, eta geratzen zitzaizkion opor egunak bere hiria gia "natibo" batekin ezagutzeko aprobetxatu nuen... La Pazen baina, Boliviako ohiko errealitatearen lehelengo gertuko esperientziarekin egin genuen topo: Blokeoak! Tihuanacoko aztarnategira egin nahi genuen bixita zapuztu zigun hilaren 6ko blokeo nazionalak, eta dagoeneko errekuparatu ezina suertatu zait bertarako bixita...

Urte Berri On denoi Titicaca lakutik!!

2007-12-31T17:52:00.000+01:00

Muxu haundi-haundi bat eta Urte Berri On denoi!!

Ordu batzu lehenago zoriontzen zaituztet blog bidez, bihar auskalo nola ibiliko ote naizen eta berriz idazteko!!

Hemendik ordu pare batera hilabete terdiz txundituta eduki nauen Peru utzi eta Bolivian sartuko naiz, Titicaca lakuaren bueltan- bueltan bidaiatuz, Copacabanara iristeko... Han agurtuko dut urtea, komentatu didatenez, oraintxe nagoen Puno baino hiri askoz interesgarriago eta politagoa omen den batean.

Orain hiru egun dela utzi nuen Cusco, ia ia hamabost egunez nire bizileku izan den hiria, barruan leku benetan berezi bat atzean gelditzen zenaren inpresioaz, ia ia trixturaz...

Cusco eta bere inguruak, gainera, despedida politta eman zidan ezagutu nuen azkenengo leku arkeologiko-historikoaz... Pisac, mendi gainean kokatutako herri zaharra... Pisac herri berrira iritsi eta mendian gora begiratuta, "Ah! Hantxe zegok!" pentsatu nuen, urrunean, bistara agertu ziren dorre borobilak ikustean... Ordubetetxo bateko igoera gogorraren ondoren, dorreetara iritsi bai, baina bai zera! Hiriaren sarrera besterik etzen hura!! Inguruan barreiatuta, hiru herrixka ttikiren aztarnak ikus litezke, eta benetan ederrak, Intihuatana edo tenplu nagusiaren arrastoak... Hura izan zen Cusco zaharrak eskainitako azken oparia... Hori, eta iada gauez, garagardotxo bat edanaz Arma Plaza agurtuz arkupetan eserita egon nintzen ratu hura...

Gauez egin nuen bidaia Punorantza, Titicaca lakurantza, bertara goizean goiz iristeko. Hala ere, bertaratu, hotela aurkitu eta lekuan kokatu orduko, berandutu egin zitzaidan egunero irlatara txangoak egitera irtetzen diren txalupatako bat hartzeko... Nire penarako, herriak benetan ez baitu beste munduko ezer eskaintzen... Kai ondotik pasiatuz eta liburu azoka batean kurioseatuz pasa nituen orduak... Liburu bat ere erosi nuen, "Diario del Che en Bolivia"... harantza nijoala eta pixkat inspiratzeko edo... eta liburua iriki ta... "Txalaparta edizioak!!" guztiz pirata liburua, baño... dios! Barruan halako pox bat sentitu nuen hala ere...

Hurrengo egunean irten giñen bada bi eguneko txangoa egitera... Egitaraua, Punotik irten, Amantani irlaraino lau bat orduko barkuko biajia egitea lehendabizi; bidean uroen totorazko irla flotanteak bixitatuz; behin Amantanira helduta, bertako Pachamama eta Pachatata tenpluen arrastoak bixitatu eta bertako famili baten etxean gaua pasatzea. Hori zen programa lelengo egunean...

Uroen herrira bixita, turistikoegia suertatu zen agian... beraien historiaren hasieran inguruko herriengandik banantzeko erabiltzen zen sistema, lakuan barna alde batetik bestera mugi zitezkeen irlak eraikitzea, alegia, bixitariak erakartzeko erabiltzen dena da orain, baina hala ere ez du kurioso izatez uzten... Gaur egun, jatetxeak, arrain haztegiak, eliza, eskola... denetik aurki daiteke uroen irletan.

Amantanira bidean, paisaia ederra lagun, totoraz inguratutako bistatik irten, eta lakuaren haunditasunera iristean... Hala ere, eguraldia pixakanaka iluntzen joan zen, eta irlara iritsi orduko zerua lainoz estali, eta 3800 metrotan geundela oroitaraziz, hotz izugarri batez lagunduta egin genuen tenpluen bixita... Egin nuen lagun berrietako batek, Junior brasileiroak, sekulako gripazoa arrapatu zuen hotzari esker... Sudurretik mukia zeriola eta guztiz hoztuta egin genuen berriro behera, herrirantza.

Familiekin egonaldia, politta izan zen, baino Ocongaten bizi izandako gertutasunetik urrun... Etxeko "mamitak" gure gelara ekartzen zizkigun otorduak, etxe baten barneratuta bizitzearen klabea, sukalde giroa, beraientzako gordeaz...

Hurrengo goizean, aurreko arratsean lainoek erakutsi nahi izan ez ziguten paisaiaren bila goizean goiz jaiki nintzen, lau terditan, goizeko frexkuran mendian gora egin eta egunsentia arrapatu asmoz... Azkenean egunsentia izan zen ni arrapatu ninduena, tontorrera heldu gabe oraindik, baina bista politta oparituz hala ere... Goizeko zortziretan irtenda, bueltako bidean Taquileko irla bixitatu, eta Punora etorri giñen berriz...

Gustora dutxatu, bizarra kendu, eta Juniorrekin lagun afaltzera kalera irtetzean... A ze nolako zaparrada!! Euri garaia, berandu, baño iritsi da baita Altiplanora...

Eta gaur arratsaldean, beste zigilu bat gehiago jarriko diogu pasaporteari... Boliviara iristeko! Urte Zaharra gainean dugu, eta ez dakit noren konpañian, baina barru-barruan zuek, familia, lagunak izanda, emango diogu ongi etorria 2008 berriari!! Besarkada handi bat bada denontzat... eta Urte Berri ON!!!

Gabonak... mundu indigena barruan

2007-12-26T18:36:00.000+01:00

Ohartxo bat: Begiratu "artxiboan" gaur bertan blogean sartu ez bazarete, azken aste osoko kronika bi zatitan egin beharra izan baitut.

Hilaren 23a, Gabon bezpera, Urubamba errekaren ertzean dagoen "Ochentaydos" herrixkan hasi nuen, zelabaiteko hostaltxo batean lo egin eta gero. Herria birbataiatua izan zen orain urte batzu dela Aguas Calientesera dijoan trenbidea ireki zenean ,82garren kilometroan kokatua dagoela ta ... Eguraldi ederrak aurreko eguneko iluntzean ikusiten utzi ez zidana erakutsi zidan etxetik irten orduko, Urubambako bailara 5000metrotik gora altxatzen diren tontorrez inguratua baitago. Egunaren bukaerako helburua, Ocongate zen, Cuscotik harantza, mendietan gora eginaz, Puerto Maldonado eta Brasilera irtetzen den errepidea hartuz, hiru bat orduko bidean. Machu Picchurantza irten aurretik egin nion bixita relampagoan Antonio Guardamino jesuita donostiarra ezagutu nuen bertan, Iraitzen osaba Kaxildoren lagunmina, eta Ocongate eta inguruko komunitate indigenetako parrokoa... eta hori baino askoz gehiago.

Hilaren 23a, Gabon Gau bezpera... Etxetik eta etxekoengandik milaka kilometrora egonda, egunak iristen ari zirenean, nire burua "hozten" aritu nintzen sarritan, aurretik oraindik beste Gabon Gau asko, Eguberri, Urte Zahar ta Urte Berri asko geratzen direla pentsatuz, baina egindako bixitan Antoniok luzatutako gonbitari, Gabon gaua berekin eta Ocongaten lanean ari diren beste bi bertako mojekin pasatzekoari, alegia, enion ezetzik esan... Duda gabe hobeto nengoen beraiekin Cuzcoko hotelean bakarrik baino... Eta Ocongaten egindako egonaldia hori baino askoz gehiago izan da gainera, orain arte arrotz, mesfidati eta urrutitik begiratzen ninduten indigenengana hurbiltzeko, berien bizimodua askoz ere gertuagotik ezagutzeko parada ezinhobea suertatu baita.

Ocongatera iritsi aurretik baina, derrigorrezko parada, Ollantaytambo, inken Orreaga...
Cuzcotik berrogei bat kilometrora, mendi magalean kokatua dagoen tenplua, gaztelu bilakatu zen tenplua dago, inkek lekurik zailenetan eraikinik harrigarrienak egiteko zuten gaitasunaren seinale, eta konkistatzaileen aurka izan zuten garaipen bakarraren eskenatoki... Cuzco erori eta gero, hemen gotortu zen Manco Inca geratzen zitzaion gudarostearekin... Francisco Pizarroren anaia Hernando harantza abiatu zen errege inca garaitu asmoz, baina honek, mendiaren magalpean zeuden ubideak desbideratu eta lokatzez bete zituen, erasora etorritako españolak bertan harrapatuz... Mendi gainetik jaurtitako harri, gezi eta lantzek triskantza eragin zuten españolen artean eta ihesi irten behar izan zuten Ollantaytambotik, Manco Incaren gudariak atzetik zituztela... Baina euskaldunoi gertatu izan zaigun bezela, etzen luzarorako izan garaipena, Chiletik etorritako beste gudaroste batek garaitu bait zuten azkenik Manco Inca, bere azkenengo gordeleku izan zen Vilcabambako ohianean harrapatu eta erahil zuten arte... Leku eder hontan bixita egin eta azpian dagoen herri koketoan autobusaren zain nengoela, Quico eta Javi aurkitu nituen berriz, Arequipako Colcako bailaran ezagutu nituen andaluziar jator askoak... Quico Euskal Herrian sarritan egondakoa da, eta Javik berriz birraitona Hutzikoa zuen, nafarra... Gustora utzi nion Cuzcorako lelengo autobusari alde egiten beraiekin garagardotxo bat hartu eta tertulia alaia egiten genuen bitartean...

Eguneko azken argiak amaitzen ari zirela iritsi nintzen Ocongatera, "Padresito" Antonio eta bere umeen korua hurrengo eguneko mezarako kantuak ensaiatzen ari ziren bitartean... Afaltzeko, uummmh! Callampak!! (Txanpiñoiak) Garbitzeko lanak hartu arren, ederrak zeuden; presarik gabe prestatu behar izan genuen afaria, aldiro-aldiro, beti irekia dagoen atera, orain gazte bat, gero jantzi tradizionalez jantzitako andretxoa, beranduago parrokiako langileak ate joka etorri bait ziren... gustora egon giñen gero Antonio ta biok gaueko ordubiak arte ia tertulian... Hogeitasei urte daramatza Antoniok inguru hartan, Urcosen lelengo eta Ocongaten gero, eta ketxueraz bere ama hizkuntza izango balitz bezela egiten du. Urte guzti hauetan, gainera, inguruko jendearen bizimodua eta gabezien berri ederki jaso du... Orain hamar urte arte argindarrik etzen Ocongaten, eta errepidea oraintxe asfaltatu berri dute, Brasilerako irteera den bide garrantzitsua izan arren... Bide zaharra sarritan lurjauziek itxita, dozenaka alditan egin beharra izan du oinez Urcosetik Ocongaterako bidea, egun oso bateko txangoa, eta zer esan inguruko komunitateetara joateko egindako ibilaldiei buruz... Traba guzti hauen kontrapuntua, bizi den inguruaren edertasuna... Bere etxeko leihotik goizero-goizero Ausangate du paisaiaren errege, 6200 metrotik gorako menditzarra, eta herritik pixkat gora egin ezkero, Cayangate, Colloriti... Alpaca taldeak larreetan bazkatzen, papak eta artoa chacretan... Eta jendea...

Hurrengo goiza niretzako gordea zuen Antoniok, eta bere todoterrenoa hartuta mendietara habiatu giñen, berandu, euri garaiko lainoek paisaia ilundu eta euria egin zigulako gogoz, baina a ze gozada berekin joatea... Jende guztiak irrifartsu egiten zigun agur, eta bidean mila geldialdi egin genituen, hona ez bazen hara zijoazten nekazariak jasotzeko... Bera bezain besteko alaitasunez eta errespetuz agurtzen ninduten ni ere, eta inpresionantea egin zitzaidan, orain arte indigenak eskaparatean bezala ikusi eta gero, bera agurtu ondoren, nola andretxoak, gizonak, ke eta alpaka ile usain sarkorrez jantzitako nekazariak ni besarkatzera etortzen ziren ondoren... Callampazale amorratua Antonio, sarri geratzen zuen todoterrenoa bide bazterrean ttak! hantxe pare bat ikusi zituelako, eta berriro ere kotxera sartu orduko, han non datorren zelaian behera mutikotxo bat, esku artean daraman txapela callampaz beteta, zikin, mukiz beteta, baina kriston irrifarrearekin... eta gero beste bat, eta beste bat... "Madresitek" afaltzeko egin beharreko menuak beste konponente bat gehiago izan zuen.

Aspaldiko partez, mezetara joan nintzen iluntzean... eta oraingoan ez zen funeral bategatik... Eliza lepo beteta, ordu erdi bat aguantatu nuen bertan, Antonio ketxueraz sermoia ematen entzuteko kuriositateak lagunduta... Eta gero, afaltzera!!

Karramarro zopa, olisko rolloak mahaspasekin, papa pudiña eta beraien negutegiko marrubiak postrerako... zer gehiago esaka liteke ba? Barriketa alaiean inguruko jendearen bizitzari buruzko beste mila anekdota, eta nire lotsarako, eta ia ia nire begien malkotarako... opariak! Afaltzeko garagardoa besterik eraman enuela, eta beraiek, bakoitzak txuio, txapel bana!! Barre ederrak bota genituen uste gabeko kointzidentziarekin... Hurrengo goizean, Antoniok, txuio bi buru bat estaltzeko gehiegi zela pentsatuta, aurreko gauean oparitutakoa aldatu zidan... Mendian jantziko ez dudan baten ordez, baina ia-ia berriro malkoak irten arazi zidan opariarekin... Ocongate eta inguruetan jai berezietan eta ezkontzatan janzten den txuioa opari... izugarri ederra! Beste oparia, bere todoterrenoa! Jaiki eta segituan, aurreko egunekoa errepika etzedin, automobila hartu eta Ausangate "apu"aren magaleraino hurbildu nintzen, oraingoan bai, zeru urdiña lagun... Graziosoa izan zen , jendeak hurrutitik kotxea ezagutzen bait zuen, eta agur egin, gero barruan zijoana Antonio etzela ikusteko... Hala ere, gidaria bera ez, baino ohiturak bai mantendu nituen... lelengo gizontxo bat, eta gero "mamita" bat ere eraman bait nituen beraien herrira.

Urcoserarteko bidea elkarrekin eginda, ketxua ikastaro ttiki bat egiteko aprobetxatuz, agur esan genion elkarri... Euskal Herrian elkartuko gara berriz.

Eguberri...On Machu Picchutik!!

2007-12-26T06:33:00.000+01:00

Eta bapatean, idatziko nizuen kronika jantzi beharra zuen argazkian lainoak ilundu egin dira, irrifarrak izoztu... loreak ihartu dira, eta txorien kantuak itzali... haizeak kulunkatzen duen zapia dakusat bakarrik argazkian, ufada bakoitzean bere mezua berritzen... gurekin eta bizirik nahi ditugulako, errepide ilunean hilotz iñor gehiago gelditzerik nahi ez dugulako... EUSKAL PRESO ETA IHESLARIAK ETXERA!!!

Eta Peruk nigan eragiten ari zen inpresioak berritzen jarraitzen du... Berriro ere, jarritako espektatiben marra apurtuz, Cuzcok, Qosq´o-k, Tauantinsuyo zaharraren hiriburuak, mundu inkaren zilborra baño askoz gehiago dela erakutsi dit azken hamar egunotan. Hirian bertan, edonon ageri diren orma inken perfekzioak, gainean eraikita dauden etxe kolonial dotoreen oinarria bertakoa, indigena, konkistatu gabeko izaera dela erakusten dute... Machu Picchuraino hedatzen den Bailara Sakratuan, izadiaren indarraren artean edonon ageri da bostehun urte ondoreneko haztarnen distira... Hiriburuko reggetonaren eta pose yankizatuetatik urrunduz gero, jendearen aurpegitan, janzkeran, izaeran, hizkeran ez da mestizairik antzematen...

Sacsaywaman Cuzco gainean kokatua dagoen mendixka bat da, Manco Incaren gidaritzapean, konkistatzaileei aurre egin nahian hiriburuan izan zen azkenengo gudu odoltsuaren testigu, irabazleek birrindu nahi izanagatik ere, oraindik izandakoaren haunditasuna gordetzen duena... Hiru aldiz egin behar izan nuen bertarako bidea bilatzen nituen argazki eta irudiak jaso eta hiruretan, euripean herriraino korrika jeisteko! Pachacutec inka izan zen bere sortzaile, eta Cuzcori jaguar baten irudia eman nahi izan bazion, Sacsaywaman jaguarearen burua zen... Jaguaerearen ortz bakoitzak bospasei metroko altuera du, orain, goikaldeko harriak konkistatzaileek beraien jauregiak egiteko erauzi arren.

Ahozabalik uzteko moduko beste leku bat, Coricancha da, beste asko bezela, gainetik berreraikia, kasu hontan dominikoen komentua egiteko... Komentuko klaustro barruan, urrez estalitako inken tenplu nagusiaren haztarnek diraute, hemen idazten jarriz gero, blogeko memoria bukatzerarteko kronika beteko luketen mila detallerekin... Eta gero, kalea bera, hiriko txoko guztietan igertzen den izaera inkaren beste mila adibidez josia.

Guzti hontatik edanez Cuzcon hiru egun pasa ondoren, Machu Picchurako bidea hasi nuen euriaren erdian. Egun osoko bidea eginaz, eta garestiegia suertatzen den zirkuito ofizialaren gibeletik, Cuzco-Santa Maria, Santa Maria-Santa Teresa ibilbidea egin genuen Urubamba bailara alde batera utziaz. Egun osoko paliza eta eurien ondoren, gozzzada hi! Ur termalak gure zain Santa Teresan! Konpainia onean, gainera, bidean egindako bi lagun suitzarrekin. Hainbeste urbanismo eta errepideko palizaren ondoren, gustora jarri nuen motxila bizkarrean handik Aguas Calientes, Machu Picchuko sarrerako atea bitarteko bidea egiteko... Aurreko egunean errepide erdian eroritako lurjauziek bideari emozioa eman bazioten, Santa Teresatik irten orduko, tatxaaan! Oroia gure zain! Oroia errekak zeharkatzeko Perun oraindik leku dexentetan erabiltzen den sistema da, tirolina estiloko tramankulua hauxe, azpitik igarotzen den Urubamba erreka pasatzeko Santa Teresan duten "Dragon Khan"a . Berez lasai igo nintzen tramankulura, baino bide erdia egin orduko, errekeren orroa hor behean... glups! Asko eskertu nuen beste aldean sokari tiraka "compadre" bat jarri zitzaidanean. Lasaiago, ttipi-ttapa ekin nion bideari, pista zabalean lehenbizi, Aguas Caleientesera dijoan trenbidea jarraituz gero... Paisaia aldatzen joan zen pixakanaka, "andinista" titulua irabazita duten ganaduarentzako larreak atzean utzi eta ohianean murgilduaz pixkanaka... Trenbidean ordu pare bat egin eta gero, bideko errebuelta batean, han goian, azaldu zen arte... eta bai goian azaldu ere! Tokiko bixita egiteko berandutxo, baina HuaynaPicchu, Machu Pichuri horrelako paisaia zoragarria izatea zor dion mendia igotzeko kaskagorkeria banuen baina ordurako buruan sartuta... Alferrik baina! Usteak erdia ustel, eta ordubete luzeko esfortzuaren ondoren hiria hasten den lekuraino iritsita, ez zidaten pasatzen utzi, "boletoa" ordaindu beharra zegoela, eta gainera sarrera mugatua duela esanda... Belarriak jetxi eta bidean behera egin behar ba! Aguas Calientesera iristen, gau osoan iraun zuen zaparrada hasi zen...

Hurrengo egunean goizeko bosterdietan jaiki, eta zetorren egun luzeari ekin nion, animoso, aurreko egunekoa baino askoz motxila arinagoa bizkarrean hartuta... Lelengo belarrondokoa, jaiki orduko! Gora igotzeko txartela, 6 dolar! "Pues me voy andando!" esan, txarteleko neskari mutur aurretik eman nizkion sei solak jaso, eta eta flipatu aurpegiaz utzita hantxe joan nintzen, ezagun nuen bidean gora berriro ere... Euria zen artean, eta lekuari oraindik misterio gehiago ematen zion laino sendo batekin iritsi nintzen, azkenean, Machu Picchura... Nire imajinazioan ia bueltaka, Huaynapicchu gainetik lainoa jasotzen zen momentuan hiria zein eder ikusiko ote zen neukan... Enekiena, Huaynapicchu bera zeinen ederra izan zitekeen laino artean... Goizeko zortziterditan Huynapicchu tontorrean egonda, eguerdian berriro Aguas Calientesen egoteko asmoa nuen orduan, baina bai zera! Nola alde egin handik... iñolako presarik gabe, gozatzen pasa nuen goiza, orain nik ere majiko deitzen diodan leku hartan... Hiri guztia zeharkatu eta beste aldetik, argazki famosoa atertatzen lekutik begira ere denbora pila pasa nuen, kalez kale gero, aldapa gora ta aldapa behera, giaren batekin zijoan talderen bati pegatu, sekretutxoak entzuten bezela...

Ordubietan iritsi nintzen Aguas Calientesera, beherantzgo bidea harriz harri saltoka egin eta gero... Hoteletik gauzak jaso, axkar axkar bazkaldu eta trenbidera berriro! Oraingoan baina, Urubamba erreka izango nuen bidelagun... Espero enuena trenbideko erreilak ere hurrengo 28 kilometrotan begibistatik kendu ere egingo enituela zen... Klabo lagunak esandakoari jarraituz, Aguas Calientesetik irten eta gutxira erreka zeharkatu eta beste aldetik bidez bide joateko asmoa nuen... baina bai zera! Zubi guztiak itxita daude "Camino Inca" trekkingeko "inpuesto reboluzionarioa" ordaindu nahi ez dugunontzat... Gauez, trenbideko harri txintxarrek oinak txehetuta, baina ilargi ederra nire bidea argitzen iritsi nintzen 82garren kilometrora. Nekatuta, baina pozik egunak eman zuen guztiaz.

To be continued

Huaraz atzean utzita, hasi dugu hegoaldera bidaia!!

2007-12-16T22:14:00.000+01:00

Agur ederra eman zidan Huascaranek, urrunetik Huarazeko azken arratsaldean... Agur gorri-gorri bat, lainoen artetik...

Eta horrela hasi det hegoaldera, hegoaldera, Ushuaiaraino eramango nauen bidea! Aritza, Gisela eta Zuhaitztxori beren abegi ona eskertuz, autobusa hartu eta Lima aldera egin nuen , handik Arequipara, "La Blanca Ciudad"era egiteko... Limako eskala autobus estaziotik nehiko gertu den Museo de la Nación bixitatzeko aprobetxatu nuen, Peruk arkeologikoki eta historikoki duen denaz errepaso polita egiten duen museoa hauxe... Beste gauza askoren artean, flipanteena

Sipango Jaunaren hilobiaren erreplika... A ze txuloa tipua!! Bere hilobian, bere emaztea, bigarren emazte bat, haur bat, beste bizitzan bere estandartea eramango zuen gudari bat, hilobiaren zaintzailea, beste bigarren zaintzaile bat (oinak moztuta alde egin ez zezan) bi llama eta hortaz aparte, krixton arropak, kapak, armak, krixton bitxi pila, janaria, edariak... denetik sartu zuen tipoak... Bi hitzetan, in presionante! Historia eta arkeologiari buruzko erakusketez aparte, beste bat ere bai, oso interesgarria hauxe, azken hogeitahamar urtetan Peuk bizi izan duen indarkeri politikoari buruzko beste bat ere bai, inpaktantea oso, argazki haundiak, bideoak, estetikoki oso ondo landua, politikoki agian Senderok eta Tupamaroek egindakoek balantzan pixu gehiago hartzen zuenaren sentsazioaz, baino alde humanotik ikusita, oso ona.

Eskalaren ondoren, Arequipara bidea hartu genuen bada! Gauez hasitako bideak, Peruko kostaldearen idorra erakutsi zuen eguzkia ateratzerakoan, paisaia bolkaniko bihurtu zena Arequipara hurbiltzen joan giñen eran... Bertako sumendi batean, Ampaton konkretuki, 6000 metroko altuera baino gehiagora aurkitu zuten orain urte gutxi dela Juanita, orain bostehun urte baino gehiago inkek mendi puntan, sumendietako jainkoak baketzeko nahian sakrifikatutako neskatoa... Aurpegia eguzkiak erreta eduki arren, pasada da eskuak, besoak, azazkalak, zeinen ondo kontserbatuta dituen...

Arequipara baino beste gauza batek erakarrita etorri naiz, Colcako bailara, munduko arroilarik handiena bixitatzeko asmoak ekarri nau honera... Ta piura honekin ibili da zuen Gari Colcan
gora ta Colcan behera! Txapela buruan eta ibili munduan!! Kabroiren batek nire super bixera berria "manejatu" zidan Arequiparako autobusean, eta bero galantari eta eguzkiari aurre egiteko, txapela uretan ondo busti ta holaxe ibili gera! Bi egunez ibili naiz arroilan barrena, gaua Sangallen, erreka ondoan dagoen oasian pasatuaz... Paxote lekua, hi... palmondoak, mota guztietako loreak... eta ur epeleko pixtina garden-gardenak, deskantsurako komodios! Hori bai, eltxoek otordu galanta egin zuten nire hanketan, ni enteratu ere egin gabe!! Arroilako bidea gogorra, luzea suertatu zitzaidan... Motxila karga-karga eginda, mila metroko malda higo eta jeitsi, eta bidea bera, hautsez... eta zaborrez lepo aurkitu nuen, Perun beste askotan aurkitu dudan bezela. Politena, dudarik gabe, arroilaren sakonean dagoen ura aprobetxatuz jendeak eraiki dituen terrazak, baratzak, lorez betetako paisaia bertan.

Eguerdi alderako arroilatik irtenda, Cruz del Condorrera joan nintzen lotara, bertan denda jarri eta condorrak ikusteko paraje ezinhobea omen den hortan eguzkia irten orduko ttak! Argazki kamara eta bideo grabadora prest izateko... Hara iristeko bidea luuuze egin zitzaidan, eta total, eguzkiak irten eta lau ordura azaldu zirela txoritzarrak, gure buru gainean lau pasada eman eta itsaso aldera alde egiteko... Argazkiz ateratzeko ere urrutiegi!!Huayhuashen suerte gehiago euki nuen sentsazioaz joan nitzen handik, berriro ere Arequiparantza.

Arequipan beste interesgune bat ere bada, Santa Catalina komentua... Hamaseigarren mendean eraikitzen hasia, beste hiri ttiki bat bihurtu zen komentu hau hiriaren erdi-erdian... Bertara moja sartzen zirenek, beste komentutan ez bezela, pribilejio ugari zituzten, esklabuak izan, bixitak jaso eta kastidade, txirotasun eta ixiltasunaren botuengandik pixkat urruntzen ziren beste batzu, alegia... Leku aproposa gaueko autobusa, honera, Cuzcora ekarri nauena hartu aurretik bixitatzeko.

Cuzco; munduaren xilborra, inken ustez... Arma plazaren inguruan emanak ditut ia nire lelengo paxeotxuak, Teuantisuyo zaharraren hiriburuaren xarma jaso det, eta asko da hemen gozatzeko... Biharko baino, kontu hoiek!!

Huarazen berriro ere, Huayhuasheko buelta eginda!!

2007-12-07T23:54:00.000+01:00

Kaixo, kaixo, familiiii!!!

Bidaigari berriro ere zibilizaziora bueltan da!!

Begiak eta espiritua paisaia, jende eta irudi ederrez beteta, eta ikusitakoaz guztiz enamorauta, baño bueltan da!!
Ez da gutxiagorako izan... Cordillera Blancan egindako lau eguneko buelta ederra izan bazen, Huayhuashek, agian ezezagunagoa izateagatik, agian aldizkariren batean ikusitako argazkiren baten erreferentzia besterik ez izateagatik, sorpresa izan da bertan aurkitutakoa.

Hasiera bera xelebre antza izan zen... Bidai luzexka egin beharra nuen Huaraztik trekkina bera hasten den lekuraino iristeko; Huaraz-Chiquián-Chiquián-Llamac ibilbidea Chiquianen gelditu zen egun batez, Llamakera zijoan kolektiboak pott egin eta ni ta beste hamar bat lagun hantxe botata utziaz. Imajinatu nire disgustua, herri hark zirudien kutrearekin, egun oso bat bertan pasa beharra... Alternatiba gutxi nituen, nik neuk taxi bat hartu ezkero120 $ eskatzen zizkidaten, oinez nire kontu joatea, inposible, trekkina egiteko janari guztia aldean neramala... Bertan gelditu beharra derrigor... hala ere, orain, astebete beranduago, iñolako penarik ez dut... Chiquián hasera baten zirudiena baino askoz ederrago bilakatu zen pixkanaka-pixkanaka, kutreak ziruditen adobezko etxeak dotoretzen joan ziren apurka-apurka, jatetxe eta kafetegi txiki eta goxoak azaldu ziren etxabeetan, plaza zabal eta politta zuela ere konturatu nintzen... Hotela bera, 20 solen trukean (5 bat euro) goxoa eta mendietara begirako bista ederrekoa suertatu zen... Agian hantxe gelditu izatean suertea izan nuela pentsatuz bukatu nuen egonaldia.

Hala ere, mendirantz irtetzeko gogoa biderkatu besterik ezitzaidan egin... Hurrengo egunean bai, kolektiboa konpondua zen, eta hantxe egin genuen, pista gorabeheratsuan barna bi orduko bidaia, hau ere kontrastez betea, trumoiaren soinua sortuaz zetorren erreka zuloan basamortua zirudien paisaia... Llamac-era iristean han nuen Justino laguna nire zain, aurreko egunean oinez abiatu zen batek abixatua zuen ia banetorrela...

Hizketalditxoa egin eta gero, hantxe ekin zion nire lagun berriak astoak prestatziari, ta ordu pare batean Cuartelhuainera bidean ginen biok, "Azulejo" ta oraingoz izenik eztuen asto berriarekin, errekan gora, arroila zeharkatzen duen pista jarraituz... Bidean gora, orban itsusia zeharkatu behar lehendabizi, mehatze izugarri bat irekia baitu enpresa japoniar batek bailara ederraren erdian... hala ere, bidean aurrera bailara zabaltzen joan zen eran, lehenago ikusiak nituen paisaiak azaltzen joan zitzaizkidan begi aurrean... Momentu batzutan, Piriniotako txoko ezezagunen batean nengoela zirudien... Kareharrizko mendiak, larre zabalak, baso txikiak haize ezkutuetan... Eta Cuartelhuainera iristean... Anboto!!

Euri zaparrada batek gogor harrapatu gintuen kanpalekura iritsi baino lehenxeago, eta presaka jarri genuen denda bigarren bat zetorrela igerrita... Presek eta lainoek ia ia etziguten ikusten utzi zeinen leku politean jarri genuen gure lolekua... Gugandik metro gutxira bi etxolatxo zeuden, Fidela eta bere familiaren bizilekua hauxe, eta etxeko alaba txikia bixitan etorri zitzaigun igerri gintuen momentuan. Hurrengo egunen ere, gu zakutik irten orduko hortxe zen berriro guri begira... eguzkia ere haitzen atzean azaltzen joan zen pixkanaka, eta ia ez gaitu hutziko hurrengo egun guztietan. Eguzkiarekin batera, hortxe azaldu zaigu Huayhuasheko lehenengo erraldoiaren irudia, Rondoy, egun osoan bidelagun izango genuena. Gure lolekua atzean utzita, Cacanapuntara bide gogorra hasi genuen, gure lelengo mendiko pasua, eta bertan munduko ibairik luzeenaren, Amazonasen jaiolekua aurkitu dugu, burni eta metalez tindatutako bailaran. Handik aurrera, mendi zorrotz eta elur zurien ikuskizuna hasi da...

Jancako lerretan, alde batera begiratu, eta Amezketatik gora egin eta Minetako higoera gainditu izan bagenu bezela, larreak, ganadua zelaietan lasai bazkatzen, muino goxoak... Beste aldera begiratu, ta Huyhuasheko erregea, Yarupajá, eta bere ondoan, txikiagoa metrotan, baino neurrigabe eder, zorrotz, koloretsu Jirishanca. Carhuacochako lakura iristean, Siula Grande mitikoa eta Siula Chico, txikitik gutxi duena gehitu zaizkie gure lolekua atontzeko... Justino eta Gari txingurritxoak, beren edertasunez mozkortzen gaituzten erraldoiengandik edaten...Kuadroa osatzeko, millaka, milloika izar zeru garbian...

Hala ere, edertasun guzti honen erdian, Huayhuashek badu bere "leienda beltza" aldean... Mendilerroaren ekialdera hurbiltzen garen eran, Justinok lehenago Aritzak komentatutako istorio ilunak berritu dizkit... Bakarrik doazenen zain bide ondoan izan ohi diren lapurren istorioak, gertatu izan diren hilketak... Lasai ibiltzea omen dut, dio Justinok, bertako jendea ez omen da arrieroekin dijoaztenekin sartzera ausartzen, ezagutuko dituztenaren beldur, eta gertatu diren azkenego kasuetan, harrapatu eta zigor gogorrak ezarri omen zaizkie gaizkileei... Hala ere, egia da, gurutzatu ditugun artzain eta nekazariak ez dira orain arte ezagutu ditudan peruarrak bezain abegikorrak, begirada ilunez eta aurpegi serioz begiratzen gaituzte... ez dut ongi etorria naizenaren sentsaziorik, eta badaezpada, bideokamara eta argazkiak ateratzekoa motxilan gorde ditut Portachelo de Huayhuash zeharkatu bitartean. Hala ere, eguna berezia izan da gaurkoan ere... Ehiza eguna: Vicuñak, condorrak, llamak, mendi hauetan ikusi litekeen fauna harrapatu omen dut, Justinok dionez, ikustezina den puma eta haitzen artean gordetzen den taruca ezik. Ehiza honekin arro, eta haize gogor eta hotzak astinduta, Viconga lakura iritsi gera, Pushcanturpa mendiaren magalean. Bukatu da hirugarren eguna.

Hurrengo egunaren bukaeran, ezer idazteko indarrik enuela gogoratzen dut Justinorekin zita egin nuen lekura iristean... Baina nola ezer idatzi gabe geratu, ikusi nituen guztiak ikusi, ta gozatu nituen guztiak gozatu ta gero? Eguna amaitzear, eguzkia gordetzear zenean, bideko azkenengo errebuelta eman eta "si, en el sitio donde se juntan los dos rios" hartara iristean ere...egunak emandako guztiaren gainean jarritako ginda eritzi zitzaidan leku hura.

Goizean uste baino lehenago hasi zuen eguzkia gure kanpalekua izan zena goxatzen; gure kanpin dendako kanpoko lonari izotza kentzeko eta gure lozaku umelduei ura kentzeko ezin hobeto... gustora gosaldu genuen eguzkitan Justino eta biok. Pushcanturparen itzalean hasi genuen bidea, Cuyoqueko lepora, 4950metrotan, gure bideko lekurik altuena hauxe... Paisaiak ilargitik ateratako postala zirudien momentuka, glaziarraren izotzetara hurbildu arte behintzat...Eta han, urrunean, Huayhuasheko sorginkeriaren errudunak ikusita, iada zonalde seguruan ginela jakinda, lehenago Aritzak komentatutako pasuagatik galdegin nion Justinori, San Antonioko pasuagatik. Han agurtu ginen gauerarte, bi errekek bat egiten zuten lekurarte, bera bailaran behera ta behera joanda, ni berriz gora ta gora, mapetan azaltzen ez baino bertan zeuden bideen bila.

Harnasa estu, baina indarrak bete, harrapatu dut azkenean mendiko lepoa... edo berak harrapatu nau ni? Nola deskribatu une hori? Nire oinen azpian mila metroko zuloa, eta bi milako elurrezko, izotzezko, haitz bizizko ormatzarra aurrean, ikutzeko moduan... Yerupajá, Siula biak, mila elurrezko laberinto nire aurrean...A ze momentua, a ze lekua...

Turkesa koloreko lakuaren bila ekin nion bide pikoan behera, vicuña talde bat ere arrapaladan irten zitzaidan bidean... ni aluzinatzen. Izotzetan sortzen den erreka eskuman hutzi, eta bailaran behera eta behera, morrena bizietan hasieran, leku izugarri hartan bizi diren artzainen etxolen ondotik, bailara lauean gero. Gizontxo bat irten zitzaidan bidera, botika eske, niri, mendian behera zetorren martzianoari. Semea astebete denetik ohean omen zuen, gripeak jota... eskerrak emanaz agurtu nuen, emandako solasaldiagatik, momentuagatik. Eta bidean jarraitu nuen, bailara zoragarri hartan behera, aldiko- aldiko, bidean gelditu, eta atzean uzten ari nintzenari begiratzeko. Bi errekek bat egiten zuten lekuraino... Bailaran behera burrunbaka bata, ehunka metrotatik saltoka bestea, dozena erdi urjauzi osatuaz...

Hurrengo eguna nekatuta hasi nuen, hasiera errexa izan arren, Huayllapa herrixkaraino jeitsiera gogor egin zitzaidan berriz gorantza hasi ginenean... Tapush puntara bidea latza izan zen, astoen pausoa ere ezin jarraitu, baina lasai, gorputzaldia aurka euki arren, ordularia eta animoak alde genituen, eta pausua, geldoa, baino segurua. Helburua, Jahuacochaco lakuan jarria nuen, nahiago nuen beste askok bi egunetan egiten zutena bakarrean egin eta atsedenerako egokia zen lekura iristea. Jahuacochan Delao Aranda bizi da, Justinoren aitaginarreba, eta bagenekien leku aproposa zela gaurko egun nekosoa atsedenerako ihardunaldi bihurtzeko... Horrela jarraitu genuen aurrera, Yaucha Puntararte... Bideoa sartzen saiatu naiz, baina argazki montajearekin konformatu beharko dezue... Hau ere, ordulariak gelditzeko beste leku bat, egutegiak ere bai, ahal izanez gero. Huayhuash oso-osoa aurrean, lehenengo egunean ikusi genuen Rondoytik hasi ta goizean gain-gainean izan genuen Diablo Mudoraino... izugarria, neke guztiak ahaztu arazi zizkidan.

Poz-pozik egin genuen bidean behera, Delaoren etxera bidean. Bera etxean izan ez arren, bere emazteak ongi etorri ederra eman zigun. Abegi ona beti presente izan dugu bertan pasatako bi egunetan, etxola ilun eta keztatuan. Horrelako teilatupe batean "bizi" izanaren sentsazioa krixtona izan da. Hurrengo eguna, Yarupajaren glaziarra bixitatuz pasa genuen. Orain berrogeitahamar urte dela hegazkin istripua izan zen mendiaren magalean, Peruko Armadako hegazkina mendiaren kontra joan zen. Bi teoria omen daude istripua arrazoitzen dutenak: Bata, zeloengatik erotuta, hegazkina gidatzen zuen pilotuak nahita bota zuela aparatua glaziarraren kontra, bera, bere neskalaguna, bere maitalea eta beste berrogei lagun akatuaz. Beste teoriak, hegazkina Yarupajaren indar "magnetiko" esplikaezin batek erakarrita lehertu zela dio... Kontuak kontu, abestiak ere egin dizkiote istripu misteriotsuari, hegazkinik batere ez omen da pasatzen gaur egun inguru haietatik, eta glaziarrak, bere barru-barruan dituen hegazkinaren puskak botatzen omen ditu oraindik aldiro-aldiro...

Beldurrezko istorioei kasu gehiegi egin gabe, gustora ibili giñen Justino eta biok bere oinean dagoen lakuan amorrai arrantzan. Ilunabarrean Delao etxera bueltatzean afaritarako zituen mahai gaiñean. Eta horrela bukatu dira nire Huayhuasheko egonaldiko egun zoragarria hauek, lagunek oparitutako linternaren argi xuabearen azpian, kanpoko hotzari kafe bero batez aurre eginaz, tertulia goxoan.

Berriro ere Llamac-era bidean, Llamac Pampako azken lepoan, agur esan diet maiteminduta hutzi nauten mendi eta bideei... Hurrenarte, Huayhuash!

Sei egun beranduago, hemen naiz berriro ere!!

2007-11-28T17:38:00.000+01:00

Aurreko aldiko intertxiringito berean, mikrobulegotxo berean, baino bada zer kontatu bai!

Nire lelengo aklimatazio ibilalditxo/jardunalditxoen ondoren, Peruko inguru hontan jopuntuan nuen beste zona batera hurbiltzea erabaki nuen, mendikatea ekialderantza zeharkatu eta Chavin de Huantar bixitatzeko. Peruko termino historiko-arkeologikoetan, "Horizonte Chavin" deitzen diote zibilizazioen hasiera ematen den garaiari. Chavingo zibilazioa izan zen gero, aurrerago, Hegoamerika osoan izan zen inperiorik handiena izango zen inperio incaren oinarria, eta badu leku bat bere garrantzia isladatzen duena. Orain berrogeitahamar urte inguru ia desagertu zena, hori bai, mendian behera etorri zen lurjauzi izugarri baten ondorioz, baino gaur egun edonor flipatuta huzteko moduko aztarnategia: Kanpotik zein barrutik; kanpotik lekuak eta inguruak ikusgarria ematen badu, barrutik... la oxtia izan zen bixita. Harri zaharrek txora-txora inda huzten banaute... a ze nolako mozkorra!! Orain 2500 urte eraikitzen hasi zirela ez ahaztu!! Tumatxa!!

Bertara hurbiltzeko hiru orduz egin beharreko autobuseko biajia ere, extu xamarra, baiño inpaktantea... Autobusa gora ta gora ta gora, 4200 metrora, eta zelai berde-berdeak, laku urdiñ urdiñak, ipuinetakoak diruditen lastozko teilatudaun etxolatxoak... eta jendea bertan bizitzen, garai batean eta orain, garrantzi komertzial haundiko ibilbidean. Autobusa behera, behera, behera, eta bailarako ormetan zulo beltzak, ikatz mehatzeak, argazkirik ezin atera begiz ikusita bakarrik beldurrarengandik gertu huzten duen inpresiora... Aurpegi beltzean segundu bakar bateko begiradaren zuritasuna ikararengandik milimetro batera...

Eta motxila prestatzeko momentua iritxi zen, Santa Cruzeko trekkinera irtetzeko!! Hiru orduko kolektibo paseutxoa lehendabizi, Huaraz-Caraz, Caraz-Cachapampa. Duda asko egin eta gero, oraindik motxilatzarra bizkarrean euki, eta 4900 metroko pasua igaro beharraren konbinazioaren beldur, bakarrik joatea baino, hobe akonpañaute! Cachapampan aurkitu nuen Aritzak gomendatutako mandazaina, arrieroa, Hilario, baina berak bilera garrantzitsua zuela ta semea bialdu zuen nirekin, Ronald, 21 urteko gaztea, dudarik gabe quechueraz castellanoz baino hobe egiten duena. Berekin eta Pedro astoarekin egin nuen Santa Cruzeko quebradan gora, errekaren burrunbak lagunduta, eguzki berotan.

Euri garaia izanda, lelengo bi egunetan mendietako jainkoek jolas egin zuten gure imajinazioa eta laiñoekin... Ikusi nahi eta ezin... Ikutzeraino bezain gertu, eta usaindu ere ezin egin mendiak... Pazientzia galtzeko arriskuan, iritxi da lotarako lekua hautatzeko ordua... eta izerdiaren saria jasotzearena! Iluntzea, behelainoz bete den gaua, eguzkiak irten orduko urtu eta paisaia berriak oparitzen jarraitu duen unea, Punta Reunion... zoragarria, flipantea, izugarria... Piramide, euskaldunon aspalditik ezagutzen dugun laguna Artesonraju, orain zortzi urte ezagutu nuen Ama Dablamen arreba ttikia iruditu zaidana, Quitaraju eta berari besarkada luuze betek lotuta Alpamayo, eta hementxe gaiñean, bere izotzen gardentasuna usaintzeko bezain gertu, Tauilliraju, bidezain gaurko egun osoan, Punta Reunionera iritsi eta bailaran beherako bide osoan... 24 orduz, bigarren eguneko ilunkaratik hirugarren egunean Huaripampara iritsi aurreko orduetara, ikusten nuen guztiak merezi zuen une bat beretzat, begirada luzeago bat, argazki bat, bideoz grabatzeak...

Baiño dena ezin perfektua izan eta... Goizeko zazpiretan lo egin genuen lekutik irten giñenetik, Ronald enuen berriro usaindu ere egin. Lelengo argazkia ateratzera gelditu nintzenetik, adios!! Hasieran enintzen batere arduratu, "itxarongo dit" pentsatzen nuen... Punta Unionera iritsi orduko, egarriak nintzen, eta ura astoak zeraman... hamarretakoa gustora egingo nuke ba, ain goiz jaikita... eta janari guztia, asto gaiñean... Eguerdiko, ke letxes, arratsaldeko ordubiak arte!! Ia-ia jan det mutikoa harrapatu dudanean... botila erdi dzanga-dzanga edan nuen, trago ta trago artean kauendioska... Nuen malaostiakin geratzen zitzaidan azkenengo zigarroa hantxe erre nuen, hurrengo eguneko arratsalderarte, berriro ere Huarazera iritsi arte berriro ere tabako gabe egongo nintzela jakinda ere, kanpin dendan, kafe goxo batekin batera erretzeko gordea nuena...

Hurrengo egunekoa, ibilaldi motxa, baino "kamionetaldi" luuuzea... Chopicalqui, Huascarán eta Chacraraju bidelagun euki arren, ezin beraietaz gozatu, ezin gelditu ere egin argazkiak ateratzera! "Carretera" deitzen dioten pistan, nahikoa lan gure buruari ehusten!! Portachuelo zeharkatu, Llanganuco-ko lakuak pasa ta Yungaira heldu orduko, bizikletan eta kulotte gabe 80 kilometro egin izan banitu bezela nuen ipurdia!! Imajinatu nola dudan orain, hurrengo egunen ere, hiru orduko internetaldiaren ondoren, jo ta minberatuta dudala!

2007-11-23T03:55:00.000+01:00

Huaraz 2007 ko Azaroak 22

Nire paseotxoa hasi nuela astebete bete denean, hementxe nago ba, Huarazen, eta inguru hontan jarraitzeko intentzioarekin gaiñera!! Inguru hontako mendikateak, Cordillera Blanca eta Huayhuash, Ande guztietako mendi kontzentrazio handiena dira eta badago zer ikusi, egin eta ibilia!! Egun hauetan bueltaxka ttikiak egiten ari naiz oraindik, baño altura dexente hartuaz, hori bai. Huarazera iritxi eta Aritza Monasterioren ostatura hurbilduta, bere emazte Giselak mendian zebilela komentatu zidan, mendiko gia berrientzako ikastaro batzuk ematen, eta ortzak luzatuta, erañun Llacako bailarara igo nintzen nire bigarren mendi txangoa egiteko. Eta la letxe izan zen, Huarazetik prixarik gabe irtenda, bidez erratu eta ia-ia gaua sartzen ari zela iritxi nintzen kuadrila guztia zegoen aterpetxera. Azkenego bi orduak oso gogorrak egin zitzaizkidan, derrepentean sartu zen ekaitzak, "sirotxe"ak (alturaren gaitza) eta motxilako pixuak lurrean "klabauta" utzi ninduten, eta ordu betean egiteko bezelako bidea bi ordu pasatxoan egin behar izan nuen. Eskerrak bidea galtzeko inposible hoietakoa zela! Hala ere, ongietorria krixtona izan zen, ilunpetan hamar bat ikasleko kuadrila bidera atera zitzaidan eta motxila eraman zidaten aterpetxeraino, flipatuta, ordu haietan handik nor ibili ote zitekeen galdezka. Talkie bat zeramaten eskutan, eta nireganaño iristean, nahiz eta aterpetxea hirurehun metrotara egon, "es un turista que viene solo" esaten hasi ziren. Nik, "si, un gringo del Pais Vasco que viene solo"esan nien, eta batek segituan "nooo, si es vasco no es gringo!". A ze parrak! Aterpetxean baita, Aritza berak eta bere lankideek ederki hartu ninduten, goxo-goxo zegoen sukaldean. Sukaldaria ere segituan etorri zitzaidan kafe bero bat eskutan hartuta kriston kuriosidadeaz. Su ondoko tertulia ta gero, lotara! Edo saiatzera behintzat, lehenago gertatu izan zaidan bezela, lehenengo gaua altueran egitean, gorputza guztiz alteratuta izan bait nuen gau osoan. Hurrengo egunean refugio ondoko haitzetan ariketa batzuk egiten aritu ziren ikasleak, eta bertan bazkaldu ondoren, beherantza egin genuen, kamionetatan. Gaur berriz, jornada maratonianoa izan dugu. Goizaldeko 3terdieratan geratuta, Huarazetik ordu pare batera dagoen Pastoruri izeneko bailara batera joan gara, bertako glaziarrean ikastaroko azkenego froga egin bait dute. Krixton leku polita Pastoruri, 4800 metrotan egon arren kotxez iritxi liteke eta Peru guztiko jendea joaten da bertara, imajinatu, jende askok inoiz ez du ez elurrik usaindu ere egin, eta glaziar batean ibiltzea, ni te kuento! Elurpean egin dugu alde bertatik, ekaitza sartu delako, eta polita izan da goizean ilunetan zegoena deskubritzea, larre zabal-zabalak krixton bailara ederrean. Pena argazki kamarako bateria bukatu izana! Hala ere, jo tafuego ibili naiz bideo kamararekin, eta krixton irudi polittak grabatu dittugu. Espero Huarazeko mendiko gida etxekoek egin didaten harrera eta eman dizkidaten atentzioak montaje politt batekin ordaindu ahal izatea!

2007-11-20T04:19:00.000+01:00

Hala ere, Huarazera iritsi aurretiko egunei ere errepasotxo bat eman beharko diogu ba... Kontutan edukita bertan izandako ongietorria eta jasotako atentzioak Limara iritsi eta bertan aurkituko nuenarenganako edozein beldur derrepentean uxatu zituela! Aeroportura heldu, maletak jaso eta kanporantza irtetzen hasita, hantxe nire izena zeraman kartela begibistan "Gary Cortazar" rotuladore izki dotorez idatzita... eta azpian, Nancy nire zain. Ederki ibili naiz lagun berriarekin Liman barrena bueltaka. Elkarrekin hostaltxoa aurkitu eta hurrengo goizarte agur esan genion... Egitaraua, Peruko urrearen museoa (Mujika abizeneko baten jabego da Peruko erakusketa aberatsenetako bat, kasssualidadia hi!) autobus gidatuan bueltatxoa gero hiriko monumentu garrantzitsuenetan barna, eta gauen, "lima la nuí" beste autobus gidatu batean, de lujo hi, batez ere holako dotorezian ibiltzera ohituta ez gaudenontzat. Hurrengo eguna de relax pasa nuen hostalean, irakurri, idatzi, lasai egon, eta nirekin gela konpartitu duen australiar bati bere Euskal Herriarekiko maitasuna nola bideratu gomendatzen;Urtarrillean berriz omen dijoa haruntza, hirugarrenez ia, eta gomendiotxo batzuk eman behar ba, sagardotegiya, San Sebastianak, mendi bueltatxoa Aiako Arrian barna...eta gauean, autobusa hartu ta Huarazera! Agurtzane, zutaz oroitu nintzen paradatik irten orduko... kalea zikin, triste, lau pauso eman eta tipo bat lurrian botata, burutik odola zeriola... kutretxoa bai, baina laister hasi ziren gauzak beste kolore bat hartzen, kaletik indijena ketxuak beraien erropa koloretsu eta txapel haundiekin pasatzen ikustean, nire motxila haundia etxe txuri eder baten aurrean utzi eta "joño, hau dek ba" pentsatu nuenean, eta, nola ez, Limako zeru grix eta tristea lainoen artean ageri ziren mendi zorrotz eta txuriz bete zenean.

Bidaigari Andeetan dago!!

2007-11-20T01:40:00.000+01:00

Kaixo kaixo kaixo danoiii!!!

Ba bai, iritxi naiz Andeetara!!

Badakit millaka eta milloika izan zaretela nire bloga noiz irekiko zain egon zaretenak, nundik nora nabilen jakiteko desiatzen zeundetenok...

Maniatikotxoa izatea barkatuko didazue, baina nahiago nuen Limako zeru grixa fondotzat etzuen zerbait bloga estreinatzeko jartzea... Eta gaur iritxi da momentua! Churup mendipean den lakura egindako bixitak estrenaitu du nire "andinista" karrera eta horrela ospatu nahi izan dut. Besarkada haundi bat denoi Huarazetik!

Iepa lagunok!!

2007-11-06T19:09:00.000+01:00

Hemen dozue neure paseotxue jarraittu ta neurekin bat itteko modue!